Τρίτη 29 Μαρτίου 2022

Αρχαια α λυκειου

 Μόλις τελείωσε με αυτά τα λόγια την ομιλία του (ο Θηραμένης), η Βουλή τον επιδοκίμασε φανερά, κι ο Κριτίας επειδή αντιλήφθηκε ότι αν επιτρέψει στη Βουλή να αποφασίσει γι’ αυτόν με ψηφοφορία, ο Θηραμένης θα γλιτώσει, και καθώς αυτό το θεωρούσε ανυπόφορο, αφού πλησίασε τους Τριάκοντα και μίλησε μαζί τους, βγήκε και διέταξε αυτούς που είχαν τα εγχειρίδια να σταθούν φανερά μπροστά στη Βουλή κοντά στο κιγκλίδωμα.  


[51] Πάλιν δὲ εἰσελθὼν εἶπεν· «Ἐγώ, ὦ βουλή, νομίζω προστάτου ἔργον εἶναι οἵου δεῖ, ὃς ἂν ὁρῶν τοὺς φίλους ἐξαπατωμένους μὴ ἐπιτρέπῃ. Καὶ ἐγὼ οὖν τοῦτο ποιήσω. Καὶ γὰρ οἵδε οἱ ἐφεστηκότες οὔ φασιν ἡμῖν ἐπιτρέψειν, εἰ ἀνήσομεν ἄνδρα τὸν φανερῶς τὴν ὀλιγαρχίαν λυμαινόμενον. Ἔστι δὲ ἐν τοῖς καινοῖς νόμοις τῶν μὲν ἐν τοῖς τρισχιλίοις ὄντων μηδένα ἀποθνῄσκειν ἄνευ τῆς ὑμετέρας ψήφου,τῶν δ’ ἔξω τοῦ καταλόγου κυρίους εἶναι τοὺς τριάκοντα θανατοῦν. Ἐγὼ οὖν, ἔφη, Θηραμένην τουτονὶ ἐξαλείφω ἐκ τοῦ καταλόγου, συνδοκοῦν ἅπασιν ἡμῖν. Καὶ τοῦτον, ἔφη, ἡμεῖς θανατοῦμεν».

Μετάφραση: Έπειτα μπήκε ξανά μέσα κι είπε: «Εγώ, κύριοι βουλευτές, νομίζω ότι καθήκον κάθε άξιου ηγέτη είναι, αν δει ότι οι φίλοι του εξαπατώνται, να μην το επιτρέψει. Κι εγώ, λοιπόν, αυτό θα κάνω. Και μάλιστα, αφού αυτοί εδώ που στέκονται στο κιγκλίδωμα λένε ότι δεν θα μας το επιτρέψουν, αν αφήσουμε ελεύθερο έναν άνδρα που φανερά καταστρέφει την ολιγαρχία. Αναγράφεται στους νέους νόμους ότι κανένας από τους Τρεις Χιλιάδες δεν μπορεί να θανατωθεί χωρίς τη δική σας ψήφο, αλλά για όσους δεν περιλαμβάνονται σ’ αυτόν τον κατάλογο οι Τριάκοντα έχουν το δικαίωμα να θανατώνουν όποιον θέλουν. Εγώ λοιπόν, είπε, διαγράφω τον Θηραμένη αυτόν εδώ από τον κατάλογο, με τη συγκατάθεση όλων μας. Κι αυτόν, πρόσθεσε, εμείς τον καταδικάζουμε σε θάνατο.

[52] Ἀκούσας ταῦτα ὁ Θηραμένης ἀνεπήδησεν ἐπὶ τὴν ἑστίαν καὶ εἶπεν· «Ἐγὼ δ’, ἔφη, ὦ ἄνδρες, ἱκετεύω τὰ πάντων ἐννομώτατα, μὴ ἐπὶ Κριτίᾳ εἶναι ἐξαλείφειν μήτε ἐμὲ μήτε ὑμῶν ὃν ἂν βούληται, ἀλλ’ ὅνπερ νόμον οὗτοι ἔγραψαν περὶ τῶν ἐν τῷ καταλόγῳ, κατὰ τοῦτον καὶ ὑμῖν καὶ ἐμοὶ τὴν κρίσιν εἶναι.

Μετάφραση: Μόλις άκουσε αυτά ο Θηραμένης πήδηξε πάνω στο βωμό της Εστίας και είπε: «Εγώ, άνδρες, ικετεύω σε ό,τι πιο δίκαιο υπάρχει να μην έχει ο Κριτίας το δικαίωμα να διαγράφει ούτε εμένα ούτε όποιον άλλον από εσάς θελήσει, αλλά σύμφωνα με τον νόμο, τον οποίο αυτοί νομοθέτησαν για όσους περιλαμβάνονται στον κατάλογο, σύμφωνα με αυτόν να δικαζόμαστε κι εσείς κι εγώ.

[53] Καὶ τοῦτο μέν, ἔφη, μὰ τοὺς θεοὺς οὐκ ἀγνοῶ, ὅτι οὐδέν μοι ἀρκέσει ὅδε ὁ βωμός, ἀλλὰ βούλομαι καὶ τοῦτο ἐπιδεῖξαι, ὅτι οὗτοι οὐ μόνον εἰσὶ περὶ ἀνθρώπους ἀδικώτατοι, ἀλλὰ καὶ περὶ θεοὺς ἀσεβέστατοι. Ὑμῶν μέντοι, ἔφη, ὦ ἄνδρες καλοὶ κἀγαθοί, θαυμάζω, εἰ μὴ βοηθήσετε ὑμῖν αὐτοῖς, καὶ ταῦτα γιγνώσκοντες ὅτι οὐδὲν τὸ ἐμὸν ὄνομα εὐεξαλειπτότερον ἢ τὸ ὑμῶν ἑκάστου».

Μετάφραση: Και βέβαια, είπε, μα τους θεούς, το γνωρίζω ότι σε τίποτα δεν θα με βοηθήσει αυτός ο βωμός, αλλά θέλω να αποδείξω και το εξής, ότι αυτοί είναι όχι μόνο πολύ άδικοι απέναντι στους ανθρώπους, αλλά και πολύ ασεβείς απέναντι στους θεούς. Απορώ όμως, είπε, άνδρες καλοί και αγαθοί, με εσάς, αν δεν βοηθήσετε τον ίδιο σας τον εαυτό, ενώ γνωρίζετε καλά ότι το δικό μου όνομα δεν διαγράφεται πιο εύκολα απ’ ό,τι το όνομα καθενός από εσάς.  

[54] Ἐκ δὲ τούτου ἐκέλευσε μὲν ὁ τῶν τριάκοντα κῆρυξ τοὺς ἕνδεκα ἐπὶ τὸν Θηραμένην· ἐκεῖνοι δὲ εἰσελθόντες σὺν τοῖς ὑπηρέταις, ἡγουμένου αὐτῶν Σατύρου τοῦ θρασυτάτου τε καὶ ἀναιδεστάτου, εἶπε μὲν ὁ Κριτίας· «Παραδίδομεν ὑμῖν, ἔφη, Θηραμένην τουτονὶ κατακεκριμένον κατὰ τὸν νόμον.

Μετάφραση: Μετά από αυτό διέταξε ο κήρυκας των Τριάκοντα τους Έντεκα να συλλάβουν τον Θηραμένη⸱ όταν εκείνοι μπήκαν με τους βοηθούς τους, έχοντας επικεφαλής τον θρασύτατο και αναιδέστατο Σάτυρο, είπε ο Κριτίας: «Σας παραδίδουμε αυτόν εδώ τον Θηραμένη καταδικασμένο σύμφωνα με τον νόμο».

[55] Ὑμεῖς δὲ λαβόντες καὶ ἀπαγαγόντες οἱ ἕνδεκα οὗ δεῖ τὰ ἐκ τούτων πράττετε».
Ὡς δὲ ταῦτα εἶπεν, εἷλκε μὲν ἀπὸ τοῦ βωμοῦ ὁ Σάτυρος, εἷλκον δὲ οἱ ὑπηρέται. ὁ δὲ Θηραμένης ὥσπερ εἰκὸς καὶ θεοὺς ἐπεκαλεῖτο καὶ ἀνθρώπους καθορᾶν τὰ γιγνόμενα. Ἡ δὲ βουλὴ ἡσυχίαν εἶχεν, ὁρῶσα καὶ τοὺς ἐπὶ τοῖς δρυφάκτοις ὁμοίους Σατύρῳ καὶ τὸ ἔμπροσθεν τοῦ βουλευτηρίου πλῆρες τῶν φρουρῶν, καὶ οὐκ ἀγνοοῦντες ὅτι ἐγχειρίδια ἔχοντες παρῆσαν.

Μετάφραση: Εσείς οι Έντεκα συλλάβετε και οδηγήστε αυτόν εκεί που πρέπει κι εκτελέστε τα όσα αναλογούν. Μόλις είπε αυτά, τον τραβούσε από τον βωμό ο Σάτυρος, τον τραβούσαν κι οι βοηθοί. Ο Θηραμένης, όπως ήταν φυσικό, επικαλούνταν θεούς και ανθρώπους να δουν τα όσα γίνονταν. Οι βουλευτές, ωστόσο, δεν κινήθηκαν, βλέποντας και αυτούς που στέκονταν στα κιγκλιδώματα, που ήταν ίδιοι με τον Σάτυρο, και τον χώρο μπροστά από το βουλευτήριο γεμάτος φρουρούς, και γνωρίζοντας καλά ότι ήταν εκεί έχοντας εγχειρίδια.

[56] Οἱ δ’ ἀπήγαγον τὸν ἄνδρα διὰ τῆς ἀγορᾶς μάλα μεγάλῃ τῇ φωνῇ δηλοῦντα οἷα ἔπασχε. Λέγεται δ’ ἓν ῥῆμα καὶ τοῦτο αὐτοῦ. Ὡς εἶπεν ὁ Σάτυρος ὅτι οἰμώξοιτο, εἰ μὴ σιωπήσειεν, ἐπήρετο· «Ἂν δὲ σιωπῶ, οὐκ ἄρ’, ἔφη, οἰμώξομαι;» καὶ ἐπεί γε ἀποθνῄσκειν ἀναγκαζόμενος τὸ κώνειον ἔπιε, τὸ λειπόμενον ἔφασαν ἀποκοτταβίσαντα εἰπεῖν αὐτόν· «Κριτίᾳ τοῦτ’ ἔστω τῷ καλῷ». Καὶ τοῦτο μὲν οὐκ ἀγνοῶ, ὅτι ταῦτα ἀποφθέγματα οὐκ ἀξιόλογα, ἐκεῖνο δὲ κρίνω τοῦ ἀνδρὸς ἀγαστόν, τὸ τοῦ θανάτου παρεστηκότος μήτε τὸ φρόνιμον μήτε τὸ παιγνιῶδες ἀπολιπεῖν ἐκ τῆς ψυχῆς.

Μετάφραση: Αυτοί έσυραν τον άνδρα μέσα από την αγορά, ενώ αυτός φώναζε με δυνατή φωνή για όσα πάθαινε. Λέγεται, μάλιστα, ένας λόγος κι αυτός δικός του. Όταν του είπε ο Σάτυρος ότι θα θρηνήσει, αν δεν σωπάσει, απάντησε: «κι αν δεν σωπάσω, άραγε, δεν θα θρηνήσω;». Κι όταν εξαναγκαζόταν να πεθάνει πίνοντας το κώνειο, λένε ότι αφού έριξε μακριά το υγρό που είχε μείνει στο ποτήρι του, παίζοντας τον κότταβο, είπε: «Στην υγεία του όμορφου Κριτία». Και δεν αγνοώ, βέβαια, ότι αυτά δεν είναι αξιόλογα αποφθέγματα, θεωρώ εντούτοις αξιοθαύμαστο το εξής χαρακτηριστικό του ανδρός, ότι και τη στιγμή που ο θάνατος ήταν δίπλα του δεν έχασε ούτε την αυτοκυριαρχία του ούτε το χιούμορ του.

Ερμηνευτικά σχόλια
§50-56
Η περιγραφή της παρωδίας της δίκης του Θηραμένη είναι πολύ χαρακτηριστική για την κρίση που περνούσε ο Ελληνικός κόσμος στο τέλος του 5ου αι. π.Χ. Η κρίση δεν ήταν μόνο πολιτική: εδώ φαίνεται ολοκάθαρα πώς αμφισβητούνται και πόσο ωμά παραβιάζονται η αντίληψη που είχαν οι Έλληνες για το Νόμο καθώς και η αντίληψη για την ευσέβεια.

§50 καὶ ἐπιστῆναι... ἐπὶ τοῖς δρυφάκτοις
Δεν έφτανε η φανερή ψηφοφορία που είχαν επιβάλει οι Τριάκοντα στους βουλευτές/δικαστές· για να επηρεάσει την ελεύθερη βούλησή τους, ο Κριτίας χρησιμοποιεί ωμή τρομοκρατία με τους νεαρούς μαχαιροφόρους που μπήκαν μέσα στο Βουλευτήριο, στάθηκαν στο κιγκλίδωμα και κρατούσαν τα εγχειρίδια έτσι, ώστε να τα βλέπουν οι βουλευτές («φανερῶς... τῇ βουλῇ»).

§51 προστάτου ἔργον εἶναι... μὴ ἐπιτρέπῃ
Ο Κριτίας υποστηρίζει αδιάντροπα ότι οι δικαστές έχουν παρασυρθεί από την απολογία του Θηραμένη («ἐξαπατωμένους») και ότι ο ίδιος, ως ηγέτης, δεν μπορεί να επιτρέψει κάτι τέτοιο. Άλλωστε και «οἵδε οἱ ἐφεστηκότες», οι νεαροί με τα εγχειρίδια, λένε ότι δε θα επιτρέψουν να παρασυρθούν ούτε οι δικαστές ούτε και ο Κριτίας (ἡμῖν).

ἔστι δὲ ἐν τοῖς καινοῖς νόμοις... ἐγὼ οὖν...
Οι τύραννοι δεν τηρούν ούτε τους νόμους που ψήφισαν οι ίδιοι. Καταλύεται κάθε έννοια νομιμότητας και ο νόμος γίνεται παιχνίδι ή «εγχειρίδιον» στα χέρια του ισχυρού της στιγμής. Τους απλούς πολίτες μπορούσε να τους θανατώσει οποιοσδήποτε από τους Τριάκοντα και τα όργανά τους με την κατηγορία ότι είναι επικίνδυνοι για το καθεστώς. Ο «κατάλογος» είχε περιλάβει τρεις χιλιάδες ονόματα πολιτών μόνο, των οπαδών των ολιγαρχικών. Αν κάποιος από τους «εντός του καταλόγου» είχε κατηγορηθεί, δίκαια ή άδικα, για ανατρεπτικές ενέργειες, για να καταδικαστεί σε θάνατο έπρεπε να το αποφασίσουν οι πεντακόσιοι βουλευτές. Για τους «εκτός καταλόγου» αποφάσιζαν μόνο οι Τριάκοντα.
Η J. de Romilly γράφει για τη σχέση των αρχαίων Ελλήνων με τον νόμο: «Οι Έλληνες, εραστές πάντοτε της ανεξαρτησίας, διακήρυσσαν συνεχώς με υπερηφάνεια την υπακοή τους στους νόμους. Είναι γεγονός ότι δεν αναζητούσαν με κανένα τρόπο να καθορίσουν τα δικαιώματα και τις ελευθερίες σε σχέση με την πόλη στην οποία ανήκαν και με την οποία είχαν ταυτισθεί. Το μόνο που ζητούσαν ήταν να διοικείται η πόλη αυτή από έναν δικό της κανόνα και όχι έναν άνθρωπο. Έτσι ο νόμος υπήρξε το στήριγμα και η εγγύηση όλης της πολιτικής τους ζωής. Και τον χρησιμοποιούσαν ως μέσον για να αντιτάσσονται τόσο στην αναρχία της πρωτόγονης ζωής όσο και στην υποταγή των λαών που, σαν τους Πέρσες, υπόκεινταν στην αυθαιρεσία ενός ηγεμόνα». (Ο Νόμος στην ελληνική σκέψη, σελ. 15).

§52 ... ὁ Θηραμένης ἀνεπήδησεν ἐπὶ τὴν ἑστίαν... ἱκετεύω...
Είναι πασίγνωστος και από την ιστορία και από τη λογοτεχνία (κυρίως από την τραγωδία) ο σεβασμός για τους «ικέτες», που έχουν καταφύγει σε κάποιο βωμό ή ιερό. Η παραβίαση του ασύλου θεωρείται μεγάλη ασέβεια που μολύνει ολόκληρη την κοινότητα. Η τήρηση των θεσμών της ευσέβειας «αποτελούσε σε κάθε περίπτωση πολιτικό καθήκον». Οι σχέσεις της θρησκευτικής και της πολιτικής ζωής φαίνονται αν ρίξει κανείς μια ματιά στην Αγορά των Αθηνών τα δημόσια κτήρια της αθηναϊκής δημοκρατίας είναι διάσπαρτα στο χώρο της αγοράς, ανάμεσα στα ιερά και στους βωμούς των θεών (Βλ. σχέδιο).

Δευτέρα 28 Μαρτίου 2022

ΕΚΘΕΣΗ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΡΙΤΗΡΙΟ

ΜΩΡΗ ΙΛΑΡΑ, ΤΡΑΒΑ ΠΛΥΝΕ ΚΑΝΑ ΠΙΑΤΟ

Δικό μου είναι το παιδί, ό,τι θέλω το κάνω. Τέρμα. Κουβέντα δεν σηκώνω. Άμα ξυπνάω στραβά το μαλώνω, άμα έχω νεύρα το πλακώνω. «To ξύλο βγήκε απ’ τον παράδεισο», έλεγε ο μακαρίτης ο πατέρας μου. Μαύρο μ’ έκανε με τη λουρίδα και μια χαρά άνθρωπος βγήκα, τι λέμε τώρα. Και κάτι ακατανόητες  δυσλεξίες, κάτι μαθησιακά, εμείς τότε δεν τα είχαμε. Τότε ο ανορθόγραφος ήταν βλάκας, ο αδιάβαστος τεμπελόσκυλο κι ο υπερκινητικός σκατόπαιδο. Απλά πράγματα.

Έτσι μεγαλώναμε, έτσι προκόψαμε. Αν δεν σε ξεφτιλίσει ο δάσκαλος μπροστά σ’ όλα τα παιδιά, πώς θα μάθεις γράμματα ρέεεειιι; Αν δεν βγάλει τη βίτσα να σου λιανίσει τα δάχτυλα, ξύλο απελέκητο θα μείνεις. Έτσι τα βρήκαμε, έτσι τα μάθαμε, εμείς θα τ’ αλλάξουμε; Μπουνιές, κλωτσιές, νηστεία και προσευχή. Μ’ αυτό τον τρόπο γονείς και δάσκαλοι μας μεταλαμπάδευσαν τις μεγάλες αρχές του Ελληνισμού. Και γίναμε ωραίοι και γίναμε νοικοκυραίοι και γίναμε αθρώποι, μην τα θυμάμαι, ωραία χρόνια, αξέχαστα.

Το παιδί είναι δικό μου, ρέεειιι. Δι-κό-μου. Κτήμα μου. Ιδιοκτησία μου. Δεν θα μου πεις εσύ πώς θα το μεγαλώσω. Μάθαμε τώρα, εκπαιδευτικοί, κράτος, παιδοψυχολόγοι, παιδοψυχίατροι, όλοι κάνουν τον δερβέναγα στα ξένα κουμάντα. Ήρθα εγώ, ρε γίδι, να σου πω πώς θα μεγαλώσεις το δικό σου το παιδί; Μπήκα εγώ σπίτι σου να σου πω μην καπνίζεις μπροστά του; Που θα με βγάλεις εμένα όξω να ξεροσταλιάζω στα μπαλκόνια. Λες και πάθαμε τίποτα εμείς που ο πατέρας μες στη μούρη μας τον ξεφύσαγε τον καπνό. Σε σπίτια ντουμάνια μεγαλώσαμε ρέεειιι. Γι’ αυτό γίναμε άντρες κι όχι φλώροι.

Δικό μου είναι το παιδί, ό,τι θέλω το κάνω. Αν θα το εμβολιάσω ή όχι, δικιά μου δουλειά. Δικιά μου η ιλαρά-τραγωδία. Κι αν πάει σχολείο και κολλήσει ιλαρά τ’ άλλα παιδάκια, τι να πω, τόσο στόκοι είναι οι γονείς τους και δεν τα εμβολιάζουνε;  Άλλο εγώ. Εμείς στο σόι μας είμαστε θεριά, πιάνουμε την πέτρα και τη στύβουμε, καταπίνουμε βίδες για κολατσό. Το δικό μου το παιδί έχει κράση σίδερο, ίδιος ο πάππους, που στα πανηγύρια μάσαγε τις κιγκαλερίες και τις έφτυνε. Σιγά μην πάθει ιλαρά τού Γαρδούμπακα τ’ αγγόνι, τι είναι ρε ο γιος μου, καμιά αδελφούλα, καμιά εμπριμέ με τα ουράνια τα τόξα, ουστ να μου χαθούν. Δεν κωλώνουμε εμείς, είμαστε Έλληνες, Έλληνες ρέεεειιι, εμείς διώξαμε τον Δράμαλη απ’ τα Δερβενάκια ρέεεειιι, χέσε με, ρε ιλαρά, τράβα πλύνε κάνα πιάτο.

Ε μα πια, κάποιος πρέπει να σας την πει, γιατί μας τα πρήξατε κανονικά. Να μη δέρνω, να μην καπνίζω, να μη βρίζω, να μην οδηγώ πιωμένος. Αν δεν οδηγήσω πιωμένος, πώς θα γυρίζω σπίτι μου απ’ την Πάολα ρεεειιι; Τι λε, ρε γίδι, που θα μου στερήσεις εσύ εμένα όλες τις μικρόχαρες της ζωής – ξύλο, τσιγάρο και πιοτί;

Είναι η γυναίκα ΜΟΥ, το παιδί ΜΟΥ, το σκυλί ΜΟΥ, το σπίτι ΜΟΥ. Και στο σπίτι ΜΟΥ κάνω κουμάντο εγώ. Αφού δεν μπορώ να κάνω στη δουλειά. Με βρίζουν και τους λέω ψιχαλίζει. Ο πρόεδρος ξεσπάει στον διευθυντή, ο διευθυντής στον προϊστάμενο, ο προϊστάμενος στον υπάλληλο, ο υπάλληλος στον κλητήρα, ο κλητήρας στο παιδί του και το παιδί του στον σκύλο. Έτσι τα βρήκαμε, εμείς θα τ’ αλλάξουμε;

Και μη με παρεξηγάς, φίλε. Δεν είμαι κακός άνθρωπος. Αν το παιδί μου πάθει ιλαρά, γονιός είμαι, το πονάω, δεν θα τ’ αφήσω έτσι. Με τα πρώτα συμπτώματα αμέσως θα τρέξω να προσκυνήσω την Αγία Παντόφλα.

Ελαφρώς διασκευασμένο κείμενο της Ε. Ακρίτα, Τα Νέα, 23-9-2017 

Παρατηρήσεις

Α. Να γράψετε την περίληψη του κειμένου σε 110-120 λέξεις.

Μονάδες 25

Β1. «Δικό μου είναι το παιδί, ό,τι θέλω το κάνω. Τέρμα. Κουβέντα δεν σηκώνω. Άμα ξυπνάω στραβά το μαλώνω, άμα έχω νεύρα το πλακώνω. «Το ξύλο βγήκε απ’ τον παράδεισο» : Να ανασκευάσετε το περιεχόμενο του αποσπάσματος σε 90-100 λέξεις.

Μονάδες 10

Β2. Με ποιον τρόπο αναπτύσσεται η δεύτερη παράγραφος του κειμένου («Έτσι μεγαλώναμε… αξέχαστα.»); Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας.

Μονάδες 4

Β3. Ποιος τρόπος πειθούς χρησιμοποιείται κυρίως στο κείμενο; Να αιτιολογήσετε την απάντησή σας κάνοντας αναφορά στα μέσα πειθούς.

Μονάδες 4

Β4. Να βρείτε το είδος του κειμένου που σας δίνεται και να καταγράψετε δύο διαφορετικά γνωρίσματά του που να τεκμηριώνουν την απάντησή σας.

Μονάδες 3

Β5. «Σε σπίτια ντουμάνια μεγαλώσαμε ρέεειιι. Γι’ αυτό γίναμε άντρες κι όχι φλώροι.»: Να αναγνωρίσετε το είδος της σύνταξης, να αιτιολογήσετε την επιλογή και να την μετατρέψετε στο άλλο είδος.

Μονάδες 4

Β6. α) Να γράψετε ένα συνώνυμο για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις :  σηκώνω, ακατανόητες, μεταλαμπάδευσαν, αρχές, αξέχαστα.

β) Να γράψετε ένα αντώνυμο για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις :  προκόψαμε, απελέκητο, διώξαμε, στερήσεις, προϊστάμενος

Μονάδες 10

Γ. Παραγωγή λόγου

Με αφορμή την Παγκόσμια Εβδομάδα Εμβολιασμού και την επιδημία Ιλαράς, καλείστε να εκφωνήσετε μια ομιλία (500-600 λέξεων) σε ιατρικό συνέδριο στην οποία θα αναφέρετε:

α) τους λόγους για τους οποίους οι γονείς αρνούνται να εμβολιάσουν τα παιδιά τους, εμφορούμενοι από τις απόψεις που υπαγορεύει και στην Ελλάδα το αντιεμβολιαστικό κίνημα καιβ) τους τρόπους με τους οποίους οφείλει η πολιτεία να μεριμνήσει για τη δημόσια υγεία, μιας και αποτελεί συνταγματικά κατοχυρωμένο δικαίωμα.


Παρασκευή 18 Μαρτίου 2022

λατινικά ιεπ

 

Λατινικά Γ' Λυκείου - ΟΙ ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ με μια ματιά!!!




ΟΙ ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ με μια ματιά!!!

ΑΚΟΛΟΥΘΙΑ  ΧΡΟΝΩΝ  κάνουμε  σε  όλες  τις  προτάσεις  που  εκφέρονται  με  Υποτακτική

Όμως….. ΜΟΝΟ ΣΕ ΑΥΤΕΣ ΚΑΙ ΣΤΟ ΤΕΛΟΣ!!
Στις  Βουλητικές, Ενδοιαστικές, Συμπερασματικές, Αναφορικές-Συμπερασματικές, Τελικές  και  προτάσεις  του  quin  &  quominus  (BEST &quin, quominus)  έχουμε  ΙΔΙΟΜΟΡΦΙΑ  ΑΚΟΛΟΥΘΙΑΣ  ΛΟΓΟΥ  :  Πάντα  με  Υποτακτική  Ενεστώτα  ή  Παρατατικού.

Το  ποιηματάκι  τους στο (αφου προηγηθούν τα άλλα) τέλος  της  αναγνώρισης :

Ιδιομορφία  Ακολουθίας  Λόγου, συγχρονισμός  κύριας  και  δευτερεύουσας  (Λατινισμός). Η  βούληση / ο  φόβος / το  συμπέρασμα / ο σκοπός  στα  Λατινικά  είναι  ιδωμένος/η/ο  τη  στιγμή  που  εμφανίζεται  στο  μυαλό  του  ομιλητή  και  όχι  τη  στιγμή  της  πιθανής  πραγματοποίησής  του.


Ξεκινάμε  την  αναγνώριση  έτσι  :


Πρόκειται  για  μια  δευτερεύουσα  επιρρηματική/ ουσιαστική/ επιθετική *  πρόταση.

 *
ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΙΚΕΣ  :
·         Αιτιολογικές  (εκτός  από  24  :  quod  mentiebatur)
·         Τελικές
·         Υποθετικές
·         Συμπερασματικές  (εκτός  από  αυτές  του  46)
·         Χρονικές
·         Εναντιωματικές
·         Αναφορικές – Συμπερασματικές
·         Παραχωρητικές
·         Παραβολικές

ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΕΣ  : 
·         Αναφορικές  (27, 28, 44)
·         Συμπερασματικές  (του  46)
·         Αιτιολογική  του  24
·         Ενδοιαστικές
·         Βουλητικές
·         Πλάγιες  Ερωτηματικές
·         Quin /  quominus

ΕΠΙΘΕΤΙΚΕΣ
·         Αναφορικές (εκτός  από  την  Αναφορική-Συμπερασματική  και  τις  ουσιαστικές  του 27, 28, 44)
  
Αν  είναι  επιρρηματική  λέμε :
·         Για  αιτιολογικές  :  που  παίζει  ρόλο  επιρρηματικού  προσδιορισμού  της  αιτίας
·         Για  τελικές  :  που  παίζει  ρόλο  επιρρηματικού  προσδιορισμού  του  σκοπού
·         Για  υποθετικές  :  -----------------------------------------------------------------------
·         Για  συμπερασματικές  :  που  παίζει  ρόλο  επιρρηματικού  προσδιορισμού  του  αποτελέσματος
·         Για  χρονικές  :  που  παίζει  ρόλο  επιρρηματικού  προσδιορισμού  του  χρόνου
·         Για  εναντιωματικές  :  που  παίζει  ρόλο  επιρρηματικού  προσδιορισμού  της  εναντίωσης
·         Για  Αναφορικές – Συμπερασματικές  :  που  παίζει  ρόλο  επιρρηματικού  προσδιορισμού  του  αποτελέσματος
·         Για  παραχωρητικές  :  ------------------------------------------------------------------
·         Για  παραβολικές  :   που  παίζει  ρόλο  β’ όρου  σύγκρισης

Αν  είναι  ουσιαστική  λέμε  :
Ως  υποκείμενο / αντικείμενο / επεξήγηση  στο ρήμα/ μετοχή / απαρέμφατο…. (…….)

Αν  είναι  επιθετική  λέμε  : 
Προσδιοριστική  στη  λέξη  ……….



Συνεχίζουμε  την  αναγνώριση  λέγοντας  :  
Εισάγεται  με  τον  …………… σύνδεσμο …………  ή  με  την  ……………  αντωνυμία / επίρρημα ……………
  

Για  την  εισαγωγή  θα  πρέπει  να  πούμε  2  κουβέντες  παραπάνω  στις  εξής  περιπτώσεις  :
·         Στις  τελικές  με  ut  :  επειδή  είναι  καταφατική

·         Στις  τελικές  με  ne (36)  :  επειδή  είναι  αρνητική


·         Στις  τελικές  με  quo (36)  :  επειδή  ακολουθεί  επίρρημα  συγκριτικού  βαθμού :  facilius

·         Στις  χρονικές  που  εισάγονται  με  cum  λέμε  τι  είδους  είναι  (καθαρά  χρονικός (43, 44),  επαναληπτικός (23)  και  ιστορικός – διηγηματικός (όπου  εκφέρεται  με  υποτακτική)


·         Στις  πλάγιες  ερωτηματικές  με  utrum ... ne  (47) :  είναι  ολικής  αγνοίας  διμελής

·         Στις  πλάγιες  ερωτηματικές  που  εισάγονται  με  ερωτηματική  αντωνυμία  ή  επίρρημα  :  είναι  μερικής  αγνοίας.


Συνεχίζουμε  την  αναγνώριση  της  εκφοράς  :


ΜΕ  ΟΡΙΣΤΙΚΗ
Εκφέρεται  με   οριστική (………)

·         Για  τις  Αιτιολογικές  :  επειδή  η  αιτιολογία  είναι  αντικειμενικά  αποδεκτή
Παράδειγμα  : 21  quod  illic  aurum  pensatum  est  :  είναι  δευτερεύουσα  επιρρηματική  αιτιολογική, λειτουργεί  ως  επιρρηματικός  προσδιορισμός  της  αιτίας. Εισάγεται  με  τον  αιτιολογικό  σύνδεσμο  quod. Εκφέρεται  με  οριστική  (pensatum  est) , γιατί  η  αιτιολογία  είναι  αντικειμενικά  αποδεκτή.
Άλλες  :  quod  Nasica  tam  aperte  mentiebatur  (24)
quod  Asiam  vidit  sed  in  Asia  continenter  vixit  (30)
quod  neminem  scire  atque  intellegere  vis  (41)
quod  decet  cariorem  nobis esse  patriam  quam  nosmet  ipsos  (46)

·         Για  τις  Χρονικές  που  εισάγονται  με  τον  cum  τον  επαναληπτικό  και  τον  καθαρά  χρονικό (23  και  43,44) :  δηλώνουν  μόνον  χρόνο
Παράδειγμα  :  23  cum illa cubiculum mariti intraverat: είναι δευτερεύουσα  επιρρηματική  χρονική πρόταση, λειτουργεί  ως  επιρρηματικός  προσδιορισμός  του  χρόνου. Εισάγεται με τον  επαναληπτικό σύνδεσμο cum και εκφέρεται με οριστική υπερσυντελίκου, γιατί εκφράζει  το προτερόχρονο  αναφέρεται  στο  παρελθόν  και  δηλώνει  μια  αόριστη   επανάληψη.


·         Για  τις  Χρονικές  με  ut +  Οριστική  Παρακειμένου  :  δηλώνουν  το  προτερόχρονο  (34,37)

·         Για  τις  Χρονικές  με  dum + Οριστική  Ενεστώτα  :  δηλώνουν  συνεχιζόμενη  πράξη (Λατινισμός) (38)


·         Για  τις  Χρονικές  με  dum + Οριστική  Παρακειμένου  :  δηλώνουν παράλληλη  διάρκεια (38)

·         Για  τις  Χρονική  του  29  με  quotiescumque :  δηλώνει  μόνο  χρόνο  και  συγκεκριμένα  το  σύγχρονο. Επίσης  εκφράζει  αόριστη  επανάληψη

·         Για  τις  Χρονική  του  47  με  donec  :δηλώνει  μόνο  χρόνο  και  συγκεκριμένα  το  υστερόχρονο

·         Για  τις  Απλές  Παραβολικές  (ut)  :  δηλώνουν  το  πραγματικό


·         Για  τις  Εναντιωματικές  :  εκφράζουν  μια  πραγματική  κατάσταση  παρά  την  οποία  ισχύει  το  περιεχόμενο  της  κύριας  πρότασης

·         Για  την  Παραχωρητική  του  43  με  το  quamvis  :  παρά  τον  κανόνα  επειδή  η  σύνταξη  είναι  ποιητική  και  μετακλασική. Ισοδυναμεί  με  τον  εναντιωματικό  σύνδεσμο  quamquam.


·         Για  τις  Αναφορικές  με  οριστική :  επειδή  δηλώνουν  το  πραγματικό.


ΜΕ  ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ    :  τα  ποιηματάκια  :
Εκφέρεται  με  υποτακτική ….

·         Αιτιολογική  (quod + Υποτακτική) 41  :  επειδή  εκφράζει  υποκειμενική  αιτιολογία  &  ΑΚΟΛΟΥΘΙΑ  ΧΡΟΝΩΝ

·         Αιτιολογική  (cum + Υποτακτική) 34  :  επειδή  η  αιτιολογία  είναι  το  αποτέλεσμα  μιας  εσωτερικής  λογικής  διεργασίας  &  ΑΚΟΛΟΥΘΙΑ  ΧΡΟΝΩΝ


·         Τελικές  :  επειδή  στα  Λατινικά  ο  σκοπός  θεωρείται  πάντα  μια  υποκειμενική  κατάσταση  +  ποιηματάκι  ΙΔΙΟΜΟΡΦΙΑΣ  ΑΚΟΛΟΥΘΙΑΣ  ΧΡΟΝΩΝ

·         Συμπερασματικές  :   επειδή  στα  Λατινικά  το  αποτέλεσμα  θεωρείται  πάντα  μια  υποκειμενική  κατάσταση  +  ποιηματάκι  ΙΔΙΟΜΟΡΦΙΑΣ  ΑΚΟΛΟΥΘΙΑΣ  ΧΡΟΝΩΝ


·         Χρονικές  με  τον  ιστορικό  διηγηματικό  cum  :  Δηλώνουν  εκτός  από  χρόνο  κάτι  το  υποκειμενικό  και  προσδοκώμενο. Υπογραμμίζει  τη  βαθύτερη  σχέση  κύριας  και  δευτερεύουσας  και  δημιουργεί  σχέση  αιτίου  και  αιτιατού  ανάμεσά  τους. &  ΑΚΟΛΟΥΘΙΑ  ΧΡΟΝΩΝ

·         Χρονική  με  το  dum  :  δηλώνει  το  υστερόχρονο


·         Ενδοιαστικές  :  επειδή  το  περιεχόμενό  της  αφορά  κάτι  το  ενδεχόμενο  ή  πιθανό.  &  ΙΔΙΟΜΟΡΦΙΑ  ΑΚΟΛΟΥΘΙΑΣ

·         Βουλητικές  :  Γιατί  το  περιεχόμενό  της  είναι  απλά  επιθυμητό &  ΙΔΙΟΜΟΡΦΙΑ  ΑΚΟΛΟΥΘΙΑΣ


·         quin / quominus :  επειδή  το  περιεχόμενο  της  πρότασης  εκφράζει  την  πρόθεση  του  υποκειμένου  του  ρήματος  της  κύριας  &  ΙΔΙΟΜΟΡΦΙΑ  ΑΚΟΛΟΥΘΙΑΣ

·         Αναφορικές  με  υποτακτική  :  επειδή  εκφράζουν  κάτι  το  δυνατό  ή  πιθανό  (37 : quae  velit  victor) / επειδή  γίνεται  έλξη  από  άλλη  υποτακτική  (31 :  quorum  auxilio  victoria  parta  sit  &  46  :  pro  quo  re  publica  cadat) / επειδή  είναι  σε  Πλάγιο  Λόγο  (44  :  quem  metuat   &  a  quo  se  metui  putet,   48  :  quae  perisset) &  ΑΚΟΛΟΥΘΙΑ  ΧΡΟΝΩΝ


·         Αναφορικές – Συμπερασματικές  :  επειδή  στα  Λατινικά  το  αποτέλεσμα  θεωρείται  πάντα  μια  υποκειμενική  κατάσταση  +  ποιηματάκι  ΙΔΙΟΜΟΡΦΙΑΣ  ΑΚΟΛΟΥΘΙΑΣ  ΧΡΟΝΩΝ

·         Παραχωρητικές  :  γιατί  εκφράζει  μια υποθετική  κατάσταση  που  κι  αν  δεχθούμε  ότι  αληθεύει  δεν  αναιρεί  το  περιεχόμενο  της  κύριας  πρότασης &  ΑΚΟΛΟΥΘΙΑ  ΧΡΟΝΩΝ

·         Υποθετικές  παραβολικές  :  γιατί  εκφράζουν  κάτι  το  υποθετικό  &  ΑΚΟΛΟΥΘΙΑ  ΧΡΟΝΩΝ

·         Πλάγιες  ερωτηματικές  :  γιατί  θεωρείται  ότι  η  εξάρτηση  δίνει  υποκειμενική  χροιά  στο  περιεχόμενο  της  πρότασης  υποθετικό  &  ΑΚΟΛΟΥΘΙΑ  ΧΡΟΝΩΝ

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΛΛΗ ΒΔΟΜΑΔΑ

 Παραθετικά Επιθέτων

 Συγκριτικός: -ώτερος, ωτέρα, ώτερον

 Υπερθετικός; -ώτατος, ωτάτη, ώτατον

 1. Όταν πριν την κατάληξη –ος του αρσενικού του επιθέτου υπάρχει βραχύ φωνήεν (ε,ο) π.χ. νέ-ος, νέ-α, νέ-ον νε-ώτερος, νε-ωτέρα, νεώτερον νε-ώτατος, νε-ωτάτη, νε-ώτατον σο-φός, σο-φή, σο-φόν σο-φώτερος, σο-φωτέρα, σοφώτερον

 Εξαιρούνται τα: κενός, ξένος, στεγνός, που σχηματίζουν τα παραθετικά τους σε –ότερος, --ότατος Π.χ. στενός, στενή, στενόν Στενότερος, στενοτέρα, στενότερον 

2. Όταν πριν από την κατάληξη –ος του αρσενικού του επιθέτου υπάρχει δίχρονο φωνήεν (α,ι,υ) το οποίο κατά κανόνα θεωρείται βραχύ Π.χ. δυνα-τός, δυνα-τη, δυνα-τον Δυνατώτερος, δυνατωτέρα, δυνατώτερον Δυνατώτατος, δυνατωτάτη, δυνατώτατον Συγκριτικός: -ότερος,-οτέρα, -ότερον Υπερθετικός: -ότατος, -οτάτη, -ότατον 

1. Όταν πριν από την κατάληξη –ος του αρσενικού του επιθέτου υπάρχει μακρό φωνήεν (η,ω) ή δίφθογγος (αι, ει, οι,…) Π.χ. ξη-ρός, ξη-ρά, ξη-ρόν Ξη-ρότερος, ξη-ροτέρα, ξη-ρότερον Ξη-ρότατος, ξη-ροτάτη, ξη-ρότατον Δίκαι-ος, δικαί-α, δίκαι-ον Δικαι-ότερος, δικαι-οτέρα, δικαι-ότερον Δικαι-ότατος, δικαι-οτάτη, δικαι-ότατον 

2. Όταν πριν από την κατάληξη –ος του αρσενικού του επιθέτου υπάρχει θέσει μακρό φωνήεν, δηλ. βραχύ φωνήεν που το ακολουθούν 2 ή 3 σύμφωνα ή 1 διπλό (ξ,ψ,ζ) Π.χ. θερμ-ός, θερμ-ή, θερμ-όν Θερμ-ότερος, θερμ-οτέρα, θερμ-ότερον Θερμ-ότατος, θερμ-οτάτη, θερμ-ότατον ἔνδοξ-ος, ἔνδ-οξος, ἔνδοξον ἐνδοξ-ότερος, ἐνδοξ-οτέρα, ἐνδοξ-ότερον ἐνδοξ-ότατος, ἐνδοξ-οτάτη, ἐνδοξ-ότατον 

3. Τα παρακάτω επίθετα: Ισχυρός, λιτός, τρανός, ανιαρός, πραος, κενός, στενός Π.χ. τραν-ός, τραν-ή, τραν-όν Τραν-ότερος, τραν-οτέρα, τραν-ότερον Τραν-ότατος, τραν-οτάτη, τραν-ότατον 

4. Όταν το επίθετο έχει ως β΄συνθετικό μια από τις λέξεις: λύπη, νίκη, θυμός, χυμός, κυρος, κίνδυνος, ψυχή, τιμή Π.χ. ἐπι-κίνδυνος, -ος, -ον ἐπικινδυν-ότερος, -οτέρα, -ότερον ἐπικινδυν-ότατος, -οτάτη, -ότατον  ἐντιμος, -ος, -ον ἐντιμ-ότερος, -οτέρα, -ότερον ἐντιμ-ότατος, -οτάτη, -ότατον Παραθετικά επιρρημάτων

 Πολλά επιρρήματα (βλ. § 362)της αρχαίας επιδέχονται σύγκριση και γι' αυτό σχηματίζουν παραθετικά (όπως και στη νέα: ωραία – ωραιότερα ή πιο ωραία – ωραιότατα ή πάρα πολύ ωραία). Σχηματίζουν έτσι παραθετικά στην αρχαία ελληνική:

 1) Επιρρήματα σε -ως που παράγονται από επίθετα. Τα επιρρήματα αυτά στον συγκριτικό έχουν τύπο όμοιο με την ενική αιτιατ. του ουδετ. του συγκριτικού επιθέτου και στον υπερθετικό έχουν τύπο όμοιο με την πληθυντική αιτιατ. του ουδετέρου του υπερθετικού επιθέτου: (δίκαιος) δικαίως δικαιότερον δικαιότατα (σοφὸς) σοφῶς σοφώτερον σοφώτατα (ἀληθὴς) ἀληθῶς ἀληθέστερον ἀληθέστατα (σώφρων) σωφρόνως σωφρονέστερον σωφρονέστατα (ἡδὺς) ἡδέως ἥδιον ἥδιστα (καλὸς) καλῶς κάλλιον κάλλιστα κ.ά. Ορισμένα επιρρήματα που προέρχονται από επίθετα σχηματίζουν το θετικό βαθμό με διαφορετικό τρόπο. 

 Ανώμαλα Παραθετικά Επιθέτων Ορισμένα επίθετα σχηματίζουν το συγκριτικό βαθμό με τις καταλήξεις –ίων (αρσενικό, θηλυκό), -ιον (ουδέτερο) και τον υπερθετικό με τις καταλήξεις –ιστος, -ίστη, -ιστον. 

Ο β΄όρος σύγκρισης Παρατήρηση: Για να έχουμε α' και β' όρο σύγκρισης πρέπει οπωσδήποτε στην πρόταση να υπάρχει επίθετο ή επίρρημα συγκριτικού βαθμού, ή άλλες λέξεις με συγκριτική σημασία. Ο β' όρος σύγκρισης εκφέρεται με τους εξής τρόπους: Β.1. Όταν είναι ουσιαστικό ή άλλη λέξη που χρησιμοποιείται αντί ουσιαστικού: α. Με απλή γενική (συγκριτική) π.χ. Τό ἡδὺ ἕτερον τοῦ ἀγαθοῦ ἐστιν. β. Με το «ἢ» + ομοιόπτωτα προς τον α' όρο π.χ. Ἡ σιγή ἐστιν αἱρετωτέρα ἢ λόγος. Β.2. Όταν δεν είναι ουσιαστικό, αλλά κάποια άλλη λέξη ή φράση, με: α. «ἢ» + ομοιότροπα προς τον α' όρο π.χ. Παίζων οὐδὲν ἧττον ἢ σπουδάζων ἐλυσιτέλει τοῖς συνδιατρίβουσι.

 Ορισμός: Όροι της σύγκρισης ονομάζονται δυο ουσιαστικά (που φανερώνουν πρόσωπα, ζώα, πράγματα, καταστάσεις, ιδιότητες) ή άλλα μέρη του λόγου, όταν συγκρίνονται μεταξύ τους. Α. Ο πρώτος (α') όρος σύγκρισης δηλώνει το πρόσωπο ή το πράγμα, από το οποίο «ξεκινάμε», όταν κάνουμε σύγκριση. Β. Ο δεύτερος (β') όρος σύγκρισης δηλώνει το πρόσωπο ή το πράγμα, με το οποίο γίνεται η σύγκριση.

 1. Να συμπληρώσεις τις προτάσεις με τους κατάλληλους τύπους και να μεταφράσεις: α) Περσέπολις, μητρόπολις οὖσα τῶν Περσῶν, ……………………………….. τῶν ὑπὸ τὸν ἥλιον πόλεων ἧν. (εὐδαίμων, υπερθ.) β) Εἰρήνη ἀνθρώποις ………………………………. ἐστίν. (προσφιλής, υπερθ.) γ) Ἡ ἀρετὴ ἔλεγεν. ὕπνος τοῖς ἐμοῖς φίλοις πάρεστιν ………………………….. ἤ τοῖς ἀμόχθοις. (ἡδύς, συγκρ.) δ) Ἐπειδὴ ἡ βοὴ ………………………… τε ἐγίγνετο, Ξενοῶν ἀναλαβὼν τοὺς ἱππέας παρεβοήθει. (πολύς, συγκρ.) ε) Ἡ τοῦ Μενελάου ἀρχὴ ……………………………. ἦν τῆς τοῦ Ἀγαμέμνονος, ……………………….. δὲ τῆς τοῦ Ὀδυσσέως (μικρὸς συγκρ. , μέγας συγκρ. ) στ) Οἱ ἀθληταὶ ὅταν τῶν ἀνταγωνιστῶν γένωνται …………………………… , τοῦτ' αὐτοὺς εὐφραίνει. (ἀγαθός συγκρ.)

 2. Να γράψεις τους αντίστοιχους τύπους και στους άλλους βαθμούς. 

ΘΕΤΙΚΟΣ ΒΑΘΜΟΣ

 ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΟΣ ΒΑΘΜΟΣ

 ΥΠΕΡΘΕΤΙΚΟΣ ΒΑΘΜΟΣ

 μείζω συμφορὰν πλείω κτήματα πλείονες στρατιῶται ἥδιστα ἔργα ἄριστοι ἄνδρες κακίστη τύχη αἴσχραι πράξεις ταχεῖς ἵπποι  

Stars

  Καλή αρχή αστέρια μου!!!!! Θεματική ΕνότηταΚύρια Στοιχεία & Χαρακτηριστικά Βιογραφία • Καταγωγή από πλούσια αριστοκρατική οικογένεια τ...