ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΑΙ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΤΑ ΚΥΡΙΟΤΕΡΑ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΑ ΡΕΥΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΧΟΛΕΣ

 

Τα λογοτεχνικά ρεύματα και κινήματα

  Λογοτεχνικό κίνημα λέγεται μια ομάδα επαναστατημένων λογοτεχνών με ορισμένο πρόγραμμα που αγωνίζονται να το επιβάλλουν, όπως π.χ. οι ντανταϊστές, οι φουτουριστές κ.α.

   Λογοτεχνικά ρεύματα λέγονται οι τεχνοτροπίες, οι αισθητικές παρουσιάσεις των έργων της λογοτεχνίας. Οι επιστημονικές, οι φιλοσοφικές και οι κοινωνικοοικονομικές αντιλήψεις των λογοτεχνών  ή οι διαμορφωτικοί παράγοντες που επηρεάζουν το  συγγραφέα ή  τον κάθε δημιουργό στην αισθητική παρουσίαση του έργου του.

   Σπάνια ένα σπουδαίο  έργο ανήκει αποκλειστικά σε μια μόνο σχολή ή τεχνοτροπία. Την νεοελληνική λογοτεχνία έχουν επηρεάσει τα εξής  ρεύματα, τα οποία άρχισαν να διαμορφώνονται από τον 18^ο  - 19^ο  αι. μ.Χ. στην Ευρώπη

1) Ο κλασικισμός

Είναι η μορφή της λογοτεχνίας, που θεωρεί ως ιδανικό την ελληνική ρωμαϊκή αρχαιότητα. Θέλει να ξαναγυρίσουμε στα αρχαία πρότυπα και ιδανικά, την τελειότητα. Στον κλασικισμό η λογική κυριαρχεί πάνω στο συναίσθημα και τη φαντασία. Η έκφραση έχει πάντα την πληρότητα την αρτιότητα, την κυριολεξία, το φυσικό και το απέριττο. Επιδιώκεται το τέλειο, το αρμονικό, το πλαστικό και η ισορροπία. Ο όρος «κλασικισμός» προέρχεται από τη λατινική λέξη classicus που σημαίνει αυτός που κατατάσσεται σε μια εξέχουσα  τάξη (class), ο πλούσιος ρωμαίος, όταν κατέχει  πάνω από 120.000 ασσάρια.

Κλασικό ονομάζουμε ένα εξέχον έργο, κάθε τι που διαθέτει ανεξάντλητη δύναμη αντίστασης στην πάροδο και την καταλυτική επίδραση του χρόνου, που αντέχει στην κριτική όλων των ανθρώπων και αναγνωρίζεται ως τέλειο, έξοχο και πρότυπο, άξιο μεγάλης προσοχής και βαθύτατου σεβασμού, όπως π.χ. ο  Παρθενώνας, τα αγάλματα του Φειδία, του Πραξιτέλη κ.α., αλλά και η μουσική του Μπετόβεν, τα έργα του Σαίξπηρ κ.α.

Κλασσικοί Γάλλοι συγγραφείς: Ρονσάρ, Λαφονταίν, Μολιέρος, Ρακίνας κ.α.,  Γερμανοί: Γκαίτε, Σίλλερ, Λέσιγκ κ.ά. Ελλάδα: Α. Κάλβος

2) Ο ρομαντισμός

Ρομαντισμός λέγεται η λογοτεχνική πνευματική κίνηση που δημιουργήθηκε στις αρχές 19^ου αι. σε αντίθεση με τον διαφωτισμό και τον κλασικισμό και εκφράζει  τη ρομαντική διάθεση. Είναι η λογοτεχνική εκείνη τεχνοτροπία και γενικότερα η ιδιαίτερη εκείνη μορφή της ζωής, κατά την οποίαν κυριαρχούν το συναίσθημα, η φαντασία, η εξιδανίκευση των πραγμάτων, η άρνηση της πραγματικότητας και η ατονία της λογικής.

Ο όρος ρομαντισμός προέρχεται από τη λέξη roman των ρωμανικών γλωσσών (Γαλλικής Ισπανικής, Ιταλικής κ.α.) που σημαίνει επική ή ερωτική ποίηση, όμως η λέξη roman είναι παράγωγη από την ελληνική λέξη "έρως" > ιταλικά  romanzo = διήγημα, εποποιία, μυθιστόρημα... με ερωτική ιστορία, το ειδύλλιο).  

Ρομαντικό λέγεται ένα έργο, όταν περιγράφει πρόσωπα, τοπία... με ονειρώδη, ειδυλλιακή αίσθηση και διάθεση,  όταν τα βλέπει όμορφα και ωραία και γενικά όπως  ο ερωτευμένος. Ο ρομαντικός συγγραφέας διαλέγει τα τοπία των πράξεων του έργου να είναι πάρα πολύ γραφικά, ωραία, όμορφα, ήρεμα... ως αυτά που διαλέγουν οι ερωτευμένοι (π.χ. ωραίες κοιλάδες, αρχαιολογικοί χώροι, αξιοθέατα, γραφικές ταβέρνες, απόμερα και ήσυχα μέρη...). Χρησιμοποιεί λόγια (γλώσσα) τρυφερά,  γλυκά, αγνά, όπως αυτά που λένε οι πολύ ερωτευμένοι. Ως πρόσωπα του έργου (βασικοί ήρωες) φέρει άτομα ωραία, λεπτά, τρυφερά, αγνά... στην εμφάνιση και τον χαρακτήρα. Στο ρομαντισμό είναι έντονα  η αίσθηση της εθνικής ζωής και το βαθύ θρησκευτικό συναίσθημα. Τα θέματα που απασχολούν τους ρομαντικούς ποιητές είναι αυτά που τονίζουν τα εθνικά στοιχεία και την εθνική ζωή, τα θρησκευτικά, τα πατριωτικά, τα ιπποτικά, τα ερωτικά κ.τ.λ. γεγονότα.

Γάλλοι ρομαντικοί: Σατωβριάνδος, Ουγκώ, Λαμαρτίνος, Μυσέ, Δουμάς κ.α.

Άγγλοι ρομαντικοί: Γ. Σκώτ, Σέλλεϋ, Μπάιρον, Κόλλεριτζ κ.α.

Έλληνες: A. Βαλαωρίτης

3) Ο ρεαλισμός

Ρεαλισμός λέγεται η λογοτεχνική πνευματική κίνηση που γεννήθηκε στα μέσα του 19^ου αι. και εκφράζει την πραγματικότητα, την αντιρομαντική και αντιιδεαλιστική διάθεση. Ο όρος «ρεαλισμός» προέρχεται  από τη  λατινική λέξη res που σημαίνει  το πράγμα, το αντικείμενο, realismus = η πραγματικότητα, ο αντικειμενισμός, η αλήθεια, o πραγματισμός, η πραγματοκρατία.

Ρεαλιστικό λέγεται ένα έργο, όταν παρουσιάζει, περιγράφει,   απεικονίζει κ.τ.λ. τα πρόσωπα του έργου, τις πράξεις τους κ.τ.λ. ως έχουν  πραγματικά και όχι με ωραιοποιήσεις, εξογκώσεις και εξιδανικεύσεις όπως επιβάλλει η αισθητική του  ρομαντισμού ή με κακοποιήσεις, αδιαφορία και δυσφορία, όπως επιβάλλει ο ιδεαλισμός. Όταν ο συγγραφέας απεικονίζει την πραγματικότητα ή όταν περιγράφει και τον εσωτερικό και τον  εξωτερικό κόσμο των προσώπων του έργου, καλό ή κακό, με κριτική αισθησιακή.

Βασικά χαρακτηριστικά του ρεαλισμού:

α) ο ρεαλισμός δείχνει μια τάση για αντικειμενικότητα,

β) αφήνει τα γεγονότα να μιλήσουν από μόνα τους,

γ) επιλέγει θέματα κοινά, από την καθημερινή ζωή και πραγματικότητα,

δ) παρουσιάζει κοινές εμπειρίες.

Ρεαλιστικά στοιχεία συναντάμε σε μεγάλους συγγραφείς όλων των εποχών, όμως η ουσιαστική διαμόρφωση της τεχνοτροπίας αυτής συμπίπτει με την ανάπτυξη των φυσικών επιστημών, της θετικής φιλοσοφίας και της λατρείας της επιστήμης, που αρχίζουν να κυριαρχούν από τα μέσα του ιθ΄ αιώνα. Τότε ο ρεαλισμός παρουσιάζεται σαν οργανωμένη θεωρία και σχολή.

Ο ρεαλισμός διαφέρει ριζικά τόσο από τον κλασικισμό, όσο και από το ρομαντισμό. Με τον πρώτο έχουν βέβαια σαν κοινό στοιχείο την αντικειμενική αναπαράσταση προσώπων, πραγμάτων και καταστάσεων, χωρίς την προσωπική επέμβαση του συγγραφέα, αλλά διαφέρουν βασικά στο σκοπό, τα μέσα και την τεχνική.

Οι ρεαλιστές μυθιστοριογράφοι δεν προβάλουν ηρωικά κατορθώματα και περιπέτειες, αλλά συνηθισμένες πράξεις και καθημερινά θύματα της κοινωνίας. Ο ρεαλιστής  συγγραφέας διαλέγει τα  θέματα του να είναι από τη σύγχρονη, καθημερινή ζωή. Οι ήρωες δεν τον απασχολούν, πρωταγωνιστές είναι οι κοινοί άνθρωποι και ο κοινωνικός περίγυρος. Δεν επιδιώκει την εξιδανίκευση, αλλά την πιστή αναπαράσταση της πραγματικότητας, γι’ αυτό η μορφή του είναι περιγραφική και λεπτομερειακή, χωρίς λυρικές εξάρσεις και εξωραϊσμούς. Έτσι το ύφος του είναι απλό και ξερό, δεν επιθυμεί να γοητεύσει, αλλά να πείσει.

Ο ρεαλισμός αντιτίθεται στην υπερβολή της φαντασίας, του συναισθήματος και της ονειροπόλησης και δε χρησιμοποιεί τον πλούσιο και, πολλές φορές, υπερφορτωμένο λόγο του ρομαντισμού.

Κάποτε οι λογοτέχνες, για να αποδώσουν ρεαλιστικά ορισμένες καταστάσεις ζωής και συμπεριφοράς, δε διστάζουν να απεικονίσουν εξονυχιστικές λεπτομέρειες σχετικές με ερωτικές σχέσεις, τη βία και τις σεξουαλικές διαστροφές (Λαίδη Τσάτερλι του Λόρενς, Λολίτα του Ναμπόκοφ κ.α.), κάτι που δεν κάνει ο ρομαντισμός.

4)  Ο νατουραλισμός

Ο θεμελιωτής του νατουραλισμού είναι ο Εμίλ Ζολά ανάμεσα στα χρόνια 1860 - 1880. Ο όρος «νατουραλισμός» προέρχεται από τη λατινική λέξη natura που σημαίνει η φύση, naturalismus = η φυσιοκρατία, η  φυσικότητα. Ο νατουραλισμός είναι κάτι πιο πάνω από το ρεαλισμό. Οι νατουραλιστές παρατηρούν και περιγράφουν ανθρώπους ψυχρά, αμέτοχα, όπως ένα αντικείμενο, ένα ζώο ή μια μηχανή. Επηρεασμένοι από τη δαρβινική θεωρεία υποβιβάζουν τον άνθρωπο στην κατάσταση του ζώου. (Βλέπε το «Ανθρώπινο κτήνος», του Ζολά). Η τεχνοτροπία αυτή επιδιώκει την άμεση και πιστή εφαρμογή της φύσεως και της πραγματικότητας, άσχετα αν τα πράγματα έχουν ατέλειες και ασχήμιες. Έχει περιγραφικό χαρακτήρα, δηλ. παρατηρεί και καταγράφει τα πράγματα όπως ακριβώς είναι και όπως βρίσκονται. Απεικονίζει φωτογραφικά τα γεγονότα, επιπόλαια και με ρηχότητα. Μελετά την ανθρώπινη ψυχή και βρίσκει τα κίνητρα και τους κόσμους της. Προσέχει κυρίως τις κακές και παθολογικές στιγμές της ζωής τις οποίες παρακολουθεί και καταγράφει. Ο νατουραλισμός έχει όλα τα στοιχεία του ρεαλισμού, υπερτονισμένα, όμως σε σημεία υπερβολής. Η όψη του κόσμου που παρουσιάζει είναι ζοφερή κι η εικόνα του ανθρώπου θλιβερή κι απογοητευτική, καθώς αυτός περιγράφεται σωματικά και ψυχικά ατελής και αδύναμος, δημιούργημα της κληρονομικότητας και του περιβάλλοντος.

5) Ο παρνασσισμός

O Παρνασσισμός είναι μια τεχνοτροπία, που πρωτογεννήθηκε στη Γαλλία και σήμερα είναι σε παρακμή. Παρνασσιακοί ονομάστηκαν οι νέοι ποιητές που ποιήματά τους δημοσιεύθηκαν σε μια κοινή συλλογή το 1886 στο Παρίσι με τον τίτλο «Σύγχρονος Παρνασσός». Η τεχνοτροπία αυτή επανέφερε στην τέχνη την κλασσική ισορροπία, τη συμπύκνωση των νοημάτων, τη γαλήνη και την ακρίβεια, όπως ο κλασικισμός. Θέλει την αυστηρή τήρηση των στιχουργικών κανόνων και αποδίδει μεγάλη σημασία στην εξωτερική μορφή της ποίησης.

Κυριότεροι αντιπρόσωποι  της τεχνοτροπίας αυτής υπήρξαν οι: Λεκόντ Ντελίλ,  Θεόφιλος Γκωτιέ.

6) Ο συμβολισμός

Η τεχνοκρατία αυτή παρουσιάστηκε στο τέλος του ΙΘ΄ αιώνα στη Γαλλία σαν αντίδραση στο ρομαντισμό, στο νατουραλισμό και στον παρνασσισμό. Η ονομασία αυτή δόθηκε γιατί στη νέα τούτη τεχνοτροπία ο καλλιτέχνης προσπαθεί να εκφράσει τα πιο βαθιά συναισθήματα, ακόμη και τις πιο λεπτές τους αποχρώσεις, με τη βοήθεια συμβόλων παρμένων από τον υλικό και τον πνευματικό κόσμο.  Οι συμβολιστές είναι κυρίως ποιητές που επιζητούν να δημιουργήσουν μια ποίηση, στην οποία οι λέξεις θα έχουν μια υποβλητική μουσικότητα. Οι συμβολιστές ποιητές γέννησαν τον ελεύθερο στίχο.

Ο συμβολισμός πίσω από κάθε φυσικό αντικείμενο, καλλιτέχνημα ή φαινόμενο, βλέπει μια ιδέα, μια ψυχική και πνευματική ζωή. Ο υλικός κόσμος για το συμβολιστή είναι σύμβολο, εικόνα, ή μορφοποίηση του νοητού κόσμου των ιδεών. Κύρια χαρακτηριστικά του συμβολισμού είναι: o ρεμβασμός, η μουσικότητα, η φευγαλέα εντύπωση και η υπερβολή. Για να το επιτύχει αυτό, χρησιμοποιεί τη γλωσσική ελευθερία και τη νοηματική ασάφεια.

Κύριος θεμελιωτής του συμβολισμού είναι ο Γάλλος Βερλαίν και ο πρόδρομός του Μπωντλαίρ. Εκπρόσωπος του συμβολισμού στην Ελλάδα είναι ο Κ. Χατζόπουλος.

7) Ο σ(ο)υρεαλισμός ή υπερρεαλισμός

Η τεχνοτροπία αυτή αποβλέπει στην υπέρβαση του πραγματικού και αισθητού κόσμου, ζητώντας την παράσταση και εξωτερίκευση των υποσυνειδήτων ενεργειών της ψυχής και των ονειρικών εντυπώσεων. Δεν τηρεί τάξη, ακρίβεια, ενότητα, συμφωνία και συμμετρία. Παρουσιάζει τα πράγματα και τις ιδέες πολύ τολμηρά, πιο πέρα απ’ όσο βρίσκονται στην πραγματικότητα.

Κυριότεροι εκπρόσωποι του σουρεαλισμού στη Γαλλία υπήρξαν: ο Μπρετόν, ο Ελυάρ, ο Αραγκόν. Στην Ελλάδα ο Εμπειρίκος και ο Εγγονόπουλος.

8) Ο ιδεαλισμός

Είναι η τεχνοτροπία εκείνη κατά την οποία ο λογοτέχνης επιδιώκει την εξιδανίκευση της πραγματικότητας με την αναπαράσταση του ιδεώδους κάλλους.

6. Οι ελληνικές  λογοτεχνικές σχολές και γενιές

Λογοτεχνική γενιά λέγεται η ομάδα λογοτεχνών μιας συγκεκριμένης εποχής ή περιόδου. Σε μια λογοτεχνική γενιά εντάσσονται λογοτέχνες που έχουν περίπου την ίδια ηλικία, άρα και κοινές ιστορικές και πολιτιστικές εμπειρίες και συναίσθηση ότι διαφέρουν από προηγούμενη γενιά ως προς την έκφραση νέων μορφών. Λογοτέχνες που ανήκουν στην ίδια γενιά συμβαίνει πολλές φορές να ακολουθούν διαφορετικές σχολές.

Λογοτεχνική σχολή λέγεται μια ομάδα λογοτεχνών με ίδια χαρακτηριστικά γνωρίσματα μορφής και περιεχομένου, με κοινές αισθητικές αντιλήψεις που εισάγει νέες μορφές. Η διαφορά της από την γενιά έγκειται στο γεγονός ότι επικεφαλής της Σχολής υπάρχει μια εξέχουσα καλλιτεχνική προσωπικότητα που της αναγνωρίζεται ο ρόλος του δασκάλου. Παράδειγμα ο Σολωμός επικεφαλής της Επτανησιακής Σχολής.

Κυριότερες Σχολές της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας είναι οι εξής:

1) Κρητική Σχολή

Οι Κρητικοί έχουν να επιδείξουν αξιόλογα λογοτεχνικά έργα από πολύ παλιά, αλλά τα πιο σημαντικά γράφτηκαν επί Βενετοκρατίας (1211 - 1669) και γι’ αυτό όταν λέμε «Κρητική σχολή» εννοούμε αυτή την  περίοδο (περίοδος ακμής 1610 - 1669).

Οι Κρητικοί, την εποχή που η ηπειρωτική Ελλάδα ήταν υπό οθωμανική κατοχή (1610 - 1669), ζώντας κάτω από την κυριαρχία των Ενετών, που τους είχαν επιτρέψει να διατηρήσουν τη γλώσσα τους, γνώρισαν μια σχετική  ελευθερία. Έτσι στην Κρήτη τα χρόνια αυτά αναπτύχθηκε αξιόλογη λογοτεχνία. Έργα της εποχής αυτής είναι « Ο Ερωτόκριτος» του Β. Κορνάρου, «Η Θυσία του Αβραάμ» Β. Κορνάρου, «Η Ερωφίλη», «Η βοσκοπούλα» «Ο Γύπαρης» του Χορτάτζη  κ.α. 

2) Η Σχολή των Ιωαννίνων

Η σχολή αυτή πήρε την ονομασία της από τα Ιωάννινα, τα οποία επί εποχής Αλί Πασά ανάπτυξαν αξιόλογη πνευματική κίνηση με επικεφαλής τον Α. Ψαλίδα. Στη σχολή αυτή ανήκουν: A. Χριστόπουλος, Ι. Βηλαράς, Ρ. Φεραίος κ.α.

Κύριο χαρακτηριστικό τους η χρήση της δημοτικής.

3)  Η Επτανησιακή Σχολή

Στα Επτάνησα, εξαιτίας του ότι δεν υποτάχθηκαν στους Τούρκους, αλλά έμειναν κάτω από την κυριαρχία των Ενετών, αναπτύχθηκε μεγάλη πνευματική κίνηση και δημιουργήθηκε η Επτανησιακή Σχολή. Κυριότερος εκπρόσωπος της είναι ο Διονύσιος Σολωμός. Στη σχολή αυτή ανήκουν επίσης οι: I. Τυπάλδος, Γ. Τερτσέτης, Λ. Μαβίλης, Ι. Πολυλάς, Α. Κάλβος, Α. Βαλαωρίτης κ.ά.

4)  Η παλιά Αθηναϊκή Σχολή ή Ρομαντική

Η Σχολή αυτή αναπτύχθηκε στην Αθήνα κατά τον 19^ο αι., όταν η Αθήνα έγινε πρωτεύουσα του ελληνικού Κράτους, από τους Φαναριώτες λόγιους που συγκεντρώθηκαν εκεί και οι οποίοι συνέχισαν τη λόγια παράδοση σ’ όλους τους τομείς της πνευματικής κίνησης.  Κυριότεροι εκπρόσωποί της είναι: Α. Ραγκαβής, Π.  Σούτσος, Δ. Παπαρηγόπουλος, Γεώργιος και  Αχιλλέας Παράσχος κ.ά.

Είναι επηρεασμένοι από το γαλλικό ρομαντισμό και γράφουν συνήθως στην καθαρεύουσα.

Γ. Βιζυηνός, Α. Προβελέγγιος, Γ. Ζαλοκώστας και Δ. Βικέλας ανήκουν στη μεταβατική εποχή της Παλαιάς και της Νέας Αθηναϊκής Σχολής.

5)  Η Νέα Αθηναϊκή (ή Παλαμική) Σχολή

Δημιουργός της Σχολής αυτής είναι: ο Κ. Παλαμάς με τους Ν. Καμπά και Γ. Δροσίνη. Η Σχολή αυτή κηρύσσει την επιστροφή στη γνήσια λαϊκή παράδοση, στη δημοτική γλώσσα και σε όλα εκείνα τα στοιχεία που είχε περιφρονήσει η Ρομαντική Σχολή. Η τεχνοτροπία της είναι κυρίως νατουραλιστική. Κυριότεροι άλλοι εκπρόσωποί της είναι:

α) Η πρώτη Παλαμική γενιά: Ι. Πολέμης, Α. Μαβίλης, Α. Μαλακάσης, Κ. Κρυστάλλης κ.ά.

β) Η δεύτερη Παλαμική γενιά: Α. Σικελιανός, Ν. Καζαντζάκης, Α. Παπαδιαμάντης, Α. Καρκαβίτσας, Ι. Κονδυλάκης, Γ. Ψυχάρης, Γ. Ξενόπουλος κ.α.

Τη Νέα Αθηναϊκή Σχολή συμπληρώνουν:

1. Η Σχολή της Τέχνης (1895 - 1912) που στην αρχή ακολουθεί την Παρνασσιακή και ύστερα τη συμβολιστική τεχνοκρατία: Ι. Γρυπάρης, Κ. Χατζόπουλος, Μ. Μαλακάσης, Λ. Πορφύρας, Ζ. Παπαντωνίου, Π. Νιρβάνας κ.α.
2. Η Σχολή του Νουμά, που καλλιεργεί με φανατισμό το δημοτικισμό: Ρ. Γκόλφης, Κ. Καρθαίος, Π. Βλαστός κ.α.
3. Οι οπαδοί του σουρεαλισμού, με κυριότερο εκπρόσωπο τον  Ο. Ελύτη.
4. Η Μοντέρνα Σχολή, με κυριότερο εκπρόσωπο το Γ. Σεφέρη

                                               Λογοτεχνικές σχολές απόδημου Ελληνισμού

5. Η Αλεξανδρινή Σχολή, με κέντρο την Αλεξάνδρεια: K. Καβάφη, Π. Γνευτό κ.α.
6. Η Κυπριακή Σχολή: B. Μιχαηλίδη, Θ. Λυπέρτη, Λ. Παυλίδη, Τεύκρο Ανθία, Π. Κριναίο κ.α.
7. Η Αγγλική Σχολή: A. Eφταλιώτη, Α. Πάλλη, Π. Βλαστός κ.α.

ΣΧΟΛΙΑ!
 1. Προσπαθήστε να εξηγήσετε: 1) την τακτική του Αλκίδα, ο οποίος αν και νικητής της αναμέτρησης, δεν επιχείρησε να στραφεί εναντίον της πόλης της Κέρκυρας ούτε αμέσως μετά τη ναυμαχία ούτε την επόμενη μέρα, 2) τα πιθανά κίνητρα που υπαγόρευσαν αυτήν την τακτική
. 1) Ο αρχηγός των Πελοποννησίων Αλκίδας δεν επιτέθηκε αμέσως στους Κερκυραίους αλλά αντίθετα προτίμησε να λεηλατήσει την κοντινή προς τα Σύβοτα Λευκίμμη.
Σύμφωνα με τον Θουκυδίδη, η τακτική αυτή οφείλεται σε έλλειψη αποφασιστικότητας και τόλμης. Είναι σημαντικό επίσης ότι οι κωπηλάτες είχαν κουραστεί από τις μεγάλες αποστάσεις που διάνυσαν. 
2) Πιθανά κίνητρα της τακτικής του Αλκίδα ήταν ο φόβος μήπως φθάσουν ενισχύσεις στο νησί από την Αθήνα και το γεγονός ότι οι Κερκυραίοι είχαν ακόμα αρκετές δυνάμεις. Έτσι, τήρησε στάση αναμονής μη θέλοντας επίσης να κουράσει πιο πολύ το ήδη εξαντλημένο πλήρωμά του.
 2. Με βάση τα στοιχεία που σας παρέχουν τα 2 κεφάλαια (79, 80) να χαρακτηρίσετε τον Αλκίδα και το Βρασίδα
. Ο Αλκιδας θα μπορούσε να χαρακτηριστεί άτολμος, διστακτικός, αναποφάσιστος και με μέτριες στρατηγικές ικανότητες. Επίσης, ανίκανος να επωφεληθεί από τις ευνοϊκές συνθήκες που είχαν διαμορφωθεί και από τις λογικές συμβουλές του Βρασίδα. Ο Βρασίδας αντίθετα παρουσιάζεται τολμηρός, αποφασιστικός, λογικός, έξυπνος και καλός στρατηγός. Ήταν αυτός που σωστά έκρινε ότι έπρεπε να επιτεθούν στην Κέρκυρα, καθώς οι κάτοικοι της βρίσκονταν σε μεγάλη σύγχυση και φόβο. 
3. Πώς ερμηνεύετε την έκκληση των δημοκρατικών για συμφιλίωση προς τους αντιπάλους τους ολιγαρχικούς (80.1)
; Οι δημοκρατικοί φοβούμενοι για επικείμενη επίθεση αποφάσισαν να ζητήσουν από τους αντιπάλους τους ολιγαρχικούς να συμφιλιωθούν, ώστε, αν χρειαστεί, να πολεμήσουν όλοι μαζί. Επομένως, οι δημοκρατικοί αναγκάστηκαν να τηρήσουν συμβιβαστική στάση και να γίνουν πιο διαλλακτικοί με τους ολιγαρχικούς για το καλό της πόλης τους.

ΑΡΧΑΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΓΙΑ ΤΟ ΚΡΙΤΗΡΙΟ!

Μετάφραση

[79.1] Και οι Κερκυραίοι, επειδή φοβήθηκαν, μήπως αφού πλεύσουν οι εχθροί εναντίον της πόλης τους ως νικητές ή επανακτήσουν τους αιχμαλώτους από το νησί ή επιχειρήσουν κάποια άλλη εχθρική ενέργεια, τους μετέφεραν πάλι στο ναό της Ήρας και φρουρούσαν την πόλη.

[79.2] Οι άλλοι (οι Πελοποννήσιοι) όμως δεν τόλμησαν να πλεύσουν εναντίον της πόλης, αν και ήταν νικητές στη ναυμαχία, έχοντας 13 πλοία των Κερκυραίων (αιχμάλωτα), απέπλευσαν στην απέναντι στεριά, από όπου ακριβώς ξεκίνησαν.

[79.3] Και την επόμενη μέρα καθόλου περισσότερο δεν έπλεαν εναντίον της πόλης, αν και βρίσκονταν σε μεγάλη σύγχυση και φόβο, και παρόλο που ο Βρασίδας παρακινούσε (για επίθεση) τον Αλκίδα, καθώς λέγεται, χωρίς όμως να έχει ίση ψήφο ˙ κι αφού αποβιβάστηκαν στη Λευκίμμη, το ακρωτήριο, λεηλατούσαν τους αγρούς.

[80.1] Και οι δημοκρατικοί των Κερκυραίων στο μεταξύ, επειδή ήταν τρομοκρατημένοι, μήπως τους επιτεθεί ο στόλος (των Πελοποννησίων), άρχισαν διαπραγματεύσεις με τους ικέτες και τους άλλους (ολιγαρχικούς) για το πώς θα σωθεί η πόλη, και έπεισαν κάποιους να επιβιβαστούν στα πλοία ˙ και κατόρθωσαν να επανδρώσουν 30 πλοία, επειδή περίμεναν επίθεση.

[80.2] Και οι Πελοποννήσιοι, αφού λεηλάτησαν τη χώρα μέχρι το μεσημέρι, απέπλευσαν και την νύχτα δόθηκε σήμα σ’ αυτούς με πυρσούς ότι πλησίαζαν από τη Λευκάδα 60 αθηναϊκά πλοία ˙ αυτά έστειλαν οι Αθηναίοι, όταν πληροφορήθηκαν την εσωτερική αναταραχή και ότι τα πλοία του Αλκίδα σκόπευαν να πλεύσουν εναντίον της Κέρκυρας με στρατηγό τον Ευρυμέδοντα, τον γιο του Θουκλή.

Κεφάλαιο 79

Νόημα:

      Οι δημοκρατικοί Κερκυραίοι, φοβούμενοι επίθεση των εχθρών, μετέφεραν τους ολιγαρχικούς ξανά στο ναό της Ήρας και φρουρούσαν την πόλη. Οι Πελοποννήσιοι, από την άλλη πλευρά, αν και είχαν νικήσει στη ναυμαχία, δεν επιτέθηκαν στην πόλη, αλλά πήραν τα δεκατρία κερκυραϊκά πλοία που συνέλαβαν και πήγαν στην απέναντι στεριά (Ήπειρο). Και την επόμενη μέρα, παρά την ταραχή και το φόβο των Κερκυραίων, και παρά τις συμβουλές του Βρασίδα προς τον Αλκίδα για επίθεση, οι Πελοποννήσιοι δεν επιτέθηκαν, αλλά λεηλατούσαν τους αγρούς στη Λευκίμμη.

Ερμηνευτικά σχόλια:

• «τρεῖς δέ καί δέκα ναῦς ἔχοντες τῶν Κερκυραίων ἀπέπλευσαν ἐς τήν ἤπειρον»: Οι Πελοποννήσιοι, παρά το γεγονός ότι δεν έβλαψαν σε τίποτα τον αθηναϊκό στόλο, κατόρθωσαν να αιχμαλωτίσουν 13 κερκυραϊκά πλοία, αποτέλεσμα της σποραδικής εφόρμησής τους κατά των εχθρών και της έλλειψης σχεδίου στην αντιμετώπισή τους. Κι ενώ οι Κερκυραίοι έπλεαν σε πέλαγος σύγχυσης και φόβου, οι Πελοποννήσιοι δεν βρήκαν την τόλμη να επιτεθούν στην πόλη, όπως ο Βρασίδας συμβούλευε. Πιθανόν όμως, να μην αποφασίστηκε επίθεση στην πόλη λόγω της κόπωσης των πληρωμάτων. Αντί της επίθεσης στην πόλη, επιτέθηκαν και λεηλάτησαν τους αγρούς στη Λευκίμμη, που ήταν πολύ κοντύτερα, για να εξασφαλίσουν τις δικές τους προμήθειες και να στερήσουν τους εχθρούς τους Κερκυραίους από εφόδια.

• «Οἱ Κερκυραίοι δείσαντες μή σφίσιν ἐπιπλεύσαντες ἐπί τήν πόλιν ὡς κρατοῦντες οἱ πολέμιοι ἤ τούς ἐκ τῆς νήσου ἀναλάβωσι ἤ ἄλλο τι νεωτερίσωσι.»: Οι Κερκυραίοι περιμένοντας επίθεση των Πελοποννησίων στην πόλη σπεύδουν να μεταφέρουν και πάλι τους εξόριστους ολιγαρχικούς στο Ηραίο και να βάλουν φρουρούς στην πόλη. Οι Πελοποννήσιοι όμως δεν αποτολμούσαν επίθεση, κατά την κρίση του Θουκυδίδη, παρότι η κατάσταση ήταν ευνοϊκή και ο Βρασίδας συμβούλευε θετικά τον Αλκίδα. Ο Αλκίδας δεν θέλησε να επιτεθεί στην πόλη, πιθανώς διότι οι στρατιώτες του ήταν κουρασμένο και προτίμησε να λεηλατήσει την ύπαιθρο εξασφαλίζοντας έτσι τη διατροφή τους και βέβαια βλάπτοντας τους Κερκυραίους.  Στο μεταξύ, οι δημοκρατικοί έχουν τρομοκρατηθεί με την ιδέα ότι ο Αλκίδας θα τους επιτεθεί. Εκτός της μεταφοράς των αιχμαλώτων στην πόλη και της φρούρησής τους προσπάθησαν να συμφιλιωθούν με τους ολιγαρχικούς και για να αποτρέψουν πιθανή συνεργασία τους με τους εχθρούς, αλλά και για να τους  πείσουν να επανδρώσουν τα καράβια. Πράγματι, η ιδέα της σωτηρίας της πατρίδας, που επικαλέστηκαν οι δημοκρατικοί, κινητοποίησε αρκετούς ολιγαρχικούς, κι έτσι επανδρώθηκαν 30 πλοία. Ο αριθμός των πλοίων δεν ήταν  ικανοποιητικός αλλά οπωσδήποτε οι Κερκυραίοι πέτυχαν με τη διαλλακτική τους στάση κάτι σημαντικό μετά τις τελευταίες ταραχές στην πόλη και τη δοκιμασία στη ναυμαχία, όπου έχασαν 13 καράβια, γεγονός αποτρεπτικό και για τους πιο φανατικούς δημοκρατικούς.

Κεφάλαιο 80

Νόημα:

    Οι δημοκρατικοί Κερκυραίοι φοβούμενοι πιθανή επίθεση των Πελοποννησίων, έρχονταν σε διαπραγματεύσεις με τους ολιγαρχικούς, στο νησί και έπεισαν αρκετούς απ'  αυτούς να συνεργαστούν για να σωθεί η πόλη. Οι Πελοποννήσιοι από την άλλη, λεηλατούσαν τη χώρα μέχρι το μεσημέρι και μετά αποχώρησαν, καθώς πληροφορήθηκαν ότι έφταναν 60 αθηναϊκά πλοία. Αυτά τα έστελναν οι Αθηναίοι με αρχηγό τους τον Ευρυμέδοντα, όταν έμαθαν τα γεγονότα της Κέρκυρας.

Ερμηνευτικά σχόλια:

• « Ὁ δέ δῆμος...αἱ νῆες»: για μια ακόμα φορά ο Θουκυδίδης προβάλλει το συναίσθημα του φόβου, ως αυτό που έχει κυριεύσει τους δημοκρατικούς Κερκυραίους και ως αυτό που υπαγορεύει τις ενέργειές τους. Στο σημείο αυτό βλέπουμε ότι ο φόβος που τους έχει κυριεύσει έχει να κάνει με την ενδεχόμενη επίθεση του πελοποννησιακού πολέμου.
• «τοῖς τε ἱκέταις ...ἡ πόλις»: Οι Κερκυραίοι λοιπόν, εξαιτίας του φόβου τους αναγκαζονται να τηρήσουν συμβιβαστική στάση και να ακολουθήσουν πολιτική συνδιαλλαγής με τους αντιπάλους τους ολιγαρχικούς..
• «ἐπλήρωσαν γάρ ὅμως τριάκοντα»: μπροστά στην απειλή της νέας πελοποννησιακής επίθεσης, οι Κερκυραίοι προετοιμάζονται για να τους αντιμετωπίσουν και επανδρώνουν τριάντα πλοία.
• «οἱ δέ Πελοποννήσιοι ...ἀπέπλευσαν»: οι Πελοποννήσιοι δεν έκαναν επίθεση εναντίον της Κέρκυρας, αλλά είχαν στραφεί προς το ακρωτήρι της Λευκίμμης και λεηλατούσαν τους αγρούς. Αυτό κράτησε μέχρι το μεσημέρι και στη συνέχεια επέστρεψαν στα Σύβοτα, που βρίσκονταν 8-9 μίλια από τη Λευκίμμη, αλλά 40-45 μίλια μακριά από την Κέρκυρα. Η λεηλασία αυτή γίνονταν για 2 λόγους: πρώτον για να ανεφοδιαστούν με τρόφιμα και άλλα αναγκαία οι Πελοποννήσιοι και δεύτερον για να καταστρέψουν τους πόρους των αντιπάλων.
• «καί ὑπό νύκτα...νῆες Ἀθηναίων προσπλέουσαι»: στην αρχαιότητα η μετάδοση ειδήσεων και μηνυμάτων γινόταν με ημερόδρομους στην ξηρά και με ταχύπλοα καράβια στη θάλασσα. Παράλληλα τη νύχτα χρησιμοποιούνταν οι φρυκτοί, δηλαδή πυρσοί που τους άναβαν και τους τοποθετούσαν σε κορυφές βουνών, σε πύργους τειχών ή σε ειδικούς φρυκτωρικούς πύργους. Επρόκειτο για ένα είδος «οπτικού τηλεγράφου», με τον οποίο μεταβιβάζονταν όχι μόνο γενικές ειδήσεις αλλά και σήματα πολύ συγκεκριμένα και ακριβή.
• «ἅς οἱ Ἀθηναῖοι ....μελλούσας πλεῖν»: οι Αθηναίοι έστειλαν αυτό το στόλο των 60 πλοίων στην Κέρκυρα για 2 λόγους:

----> Επειδή πληροφορήθηκαν τις ταραχές στην Κέρκυρα. Πρόκειται για τα πρώτα γεγονότα που συνέβησαν στο νησί, τότε που μια τριήρης είχε φέρει δημοκρατικούς πρόσφυγες στην Αθήνα. Επίσης, όπως είχαμε δει στο κεφάλαιο 71, οι ίδιοι οι ολιγαρχικοί Κερκυραίοι είχαν στείλει απεσταλμένους στην Αθήνα για να τους ενημερώσουν για όσα συνέβησαν στο νησί.

---> Επειδή έμαθαν για το στόλο του Αλκίδα που είχε πάει στην Κέρκυρα. Μάλιστα, η μετοχή «μελλούσας» φανερώνει ότι οι Αθηναίοι είχαν μάθει για την αποστολή των πλοίων του Αλκίδα εγκαίρως, πριν φτάσουν στην Κέρκυρα. Αυτό μπορεί να συνέβη είτε λόγω κατασκοπείας των Αθηναίων, είτε λόγω  του ότι ο Αλκίδας πλέοντας από την Κυλλήνη για την Κέρκυρα, θα πέρασε αναγκαστικά από την Κεφαλλονιά και την Ιθάκη, που ήταν συμμαχικές με την Αθήνα περιοχές και από αυτές θα έφτασε η πληροφορία στην Αθήνα.

ΕΚΘΕΣΗ Β ΛΥΚΕΙΟΥ

ΚΕΙΜΕΝΟ Ι

Το διάβασμα ως πνευματική λειτουργία μετασχηματίζει τη σκέψη μας και ως εκ τούτου η πρόσληψη της πραγματικότητας τροποποιείται, αφού κάθε διαδικασία των αισθήσεών μας συνυφαίνεται με απόλυτο και σχεδόν αυτόματο τρόπο με την επεξεργασία και την ερμηνεία των μηνυμάτων τους. Άλλωστε, μια αίσθηση ποτέ δεν είναι μόνο αίσθηση – ένα μέρος της μετασχηματίζεται σε συναίσθημα…

Όταν διαβάζουμε, όλα αλλάζουν. Άλλα στοιχεία διαθλώνται, γιατί η μεταμόρφωση της σκέψης μας μάς κάνει διαφορετικούς και έτσι η όποια παρατήρηση των πραγμάτων αποκτά άλλες άγνωστες διαστάσεις. Άλλα υποβαθμίζονται και άλλα αναβαθμίζονται αξιολογικά, γιατί υπάρχουν διαφορετικές προτεραιότητες και η εστίαση του στοχασμού μας προς τα σχήματα της αφαιρετικής λειτουργίας της νόησής μας τροποποιεί το όλο σύμπαν του πνεύματός μας.

Το διάβασμα είναι μια περιπέτεια μετανάστευσης και το μεν μυθιστόρημα, η ποίηση και η λογοτεχνία γενικότερα μας αλλάζουν το σκηνικό μέσα στο οποίο βιώνουμε την ύπαρξή μας το δε δοκίμιο – φιλοσοφικού ή επιστημονικού ή κοινωνικού κλπ περιεχομένου – μας βάζει σε μια δοκιμασία διείσδυσης σε νέα νοήματα και σε πιο ισχυρές ερμηνευτικές δυναμικές. Η εν μέρει αφαίρεση της πραγματικότητας των αισθήσεών μας αποτελεί και μια πρόκληση: να ξεφύγουμε από στερεότυπα και προκαταλήψεις, που τόσο εύκολα δημιουργούν μια σκληρή κρούστα που κρύβει την ουσία των πραγμάτων.

Όταν διαβάζω, παίρνω κάθε φορά μια πολύ σπουδαία απόφαση. Να αναρωτηθώ, να προβληματιστώ, να στοχαστώ σε όλη τη φαινομενικότητα που με περιβάλλει και που συνήθως αποκρύβει την ουσία ή την τελεολογία της πραγματικότητας – αν υπάρχει… Η ίδια η πνευματική καλλιέργεια προσθέτει κάθε στιγμή νέες δυνατότητες και νέες ευκαιρίες, μου θέτει απλά και επιτακτικά ερωτήματα: μήπως δεν είναι έτσι τα πράγματα, μήπως δεν είσαι ακριβώς αυτός που νομίζεις ότι είσαι; Και αυτά δεν είναι καθόλου αθώα ερωτήματα. Μου δυναμιτίζουν κάθε φορά τις βεβαιότητές μου και τα απόλυτα προσωποπαγή συμπεράσματά μου, που τα έχω τόσο ανάγκη για να ερμηνεύω καθετί που κουβαλάει η διαρκής ροή της εμπειρίας μου.

Αλλά όταν αναδεικνύω με το διάβασμα την προτεραιότητα του εσωτερικού μου κόσμου, ο εξωτερικός κόσμος αποκτά άλλη εικόνα. Τα σχήματά του τρεμοπαίζουν και άλλοτε εξαφανίζονται προσωρινά – όπως καταπίνει το σούρουπο όλες τις μορφές – και άλλοτε αναδύονται άλλοι κόσμοι, οι οποίοι ή συγκρούονται με τον τυποποιημένο κόσμο μου ή συμφύρονται και συνυπάρχουν μαζί σε ένα παράξενο μίγμα μαγικής θέασης, όπου πραγματικό και φαντασιακό είναι αγκαλιά και βιώνω μια ομορφιά του πνεύματός μου, γιατί δικαιώνεται η αυτόνομη δυνατότητά του για αφαιρετική σκέψη.

Όταν διαβάζω, όλα αλλάζουν,  γιατί αλλάζω εγώ! Κάθε στιγμή ανάγνωσης είναι και στιγμή αλλαγής μου και εξέλιξής μου. Αυτή τη δική μου αλλαγή ψάχνω κάθε φορά που διαβάζω, για να ερμηνεύσω τις αλλαγές της φαινομενικότητας και κυρίως για να συναντήσω τον πυρήνα της σκέψης μου και του εαυτού μου, να βρω – δημιουργώντας το ταυτόχρονα – το «είναι» του εαυτού μου.

 Του Νίκου Τσούλια, [Κείμενο ελαφρώς διασκευασμένο]

ΚΕΙΜΕΝΟ ΙΙ

ΠΟΛΥΤΡΟΠΙΚΟ ΚΕΙΜΕΝΟ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΙΙΙ

Nina George – Το μικρό παριζιάνικο βιβλιοπωλείο (απόσπασμα)

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ: Ο ήρωας του βιβλίου, o πενηντάχρονος βιβλιοπώλης Ζαν Περντί, ζει στο Παρίσι και διατηρεί ένα πρωτότυπο βιβλιοπωλείο. Είναι ένα πλωτό βιβλιοπωλείο στις όχθες του Σηκουάνα. Πρόκειται για μια φορτηγίδα, παλιό φορτηγό καράβι με χιλιάδες βιβλία, ένα πλοιάριο προσαραγμένο στην όχθη του Σηκουάνα. Δεν είναι η μόνη πρωτοτυπία. Ο Περντί αποκαλεί το βιβλιοπωλείο του «Λογοτεχνικό φαρμακείο». Είναι ένας ιδιόρρυθμος και προικισμένος με διαίσθηση βιβλιοπώλης που ψυχολογεί μετά από κουβέντα τους πελάτες του (γυναίκες και άντρες) προτείνοντάς τους τα ανάλογα βιβλία θεραπευτικά για την καρδιά και την ψυχή τους.  Πιστεύει πως τα βιβλία μπορούν να θεραπεύσουν τις αρρώστιες της ψυχής και είναι σε θέση να προτείνει το κατάλληλο βιβλίο για τον κάθε αναγνώστη. Μερικές φορές μάλιστα αρνείται να τους δώσει βιβλία που ζητούν, εξηγώντας τους ότι δεν είναι κατάλληλα για την περίπτωσή τους! Έτσι συχνά δεν διστάζει να χάσει έναν πελάτη παρά να του πουλήσει ένα βιβλίο, το οποίο κατά τη γνώμη του δεν του ταιριάζει! Ο κύριος Περντί είναι «λογοτεχνικός φαρμακοποιός». Στο πλωτό βιβλιοπωλείο του, στις όχθες του Σηκουάνα, συνταγογραφεί μυθιστορήματα για κάθε δυσκολία της ζωής –προτείνει στους πελάτες του βιβλία που θα γιατρέψουν τις ψυχές τους. Η Νίνα Γκεόργκε είναι δημοσιογράφος, συγγραφέας και καθηγήτρια δημιουργικής γραφής. Έχει γράψει 26 βιβλία και πάρα πολλά διηγήματα καθώς και άρθρα σε εφημερίδες και περιοδικά. «Το Μικρό παριζιάνικο βιβλιοπωλείο» μεταφράστηκε σε 33 γλώσσες.

Γενικά έμενε ατάραχος μπροστά στις επιθυμίες, τις προσβολές ή τις ιδιορρυθμίες των πελατών του. Τους χώριζε σε τρεις κατηγορίες.

 Η πρώτη περιλάμβανε εκείνους, για τους οποίους τα βιβλία ήταν η μοναδική πνοή καθαρού αέρα στην αποπνικτική καθημερινότητά τους. Ήταν οι αγαπημένοι πελάτες του. Έρχονταν σίγουροι ότι θα τους έλεγε τι χρειάζονταν. Ή του εκμυστηρεύονταν τα ευάλωτα σημεία τους, λέγοντας για παράδειγμα: «Μη μου δώσετε βιβλία που να περιέχουν βουνά, ανελκυστήρες ή πανοραμική θέα, σας παρακαλώ –έχω υψοφοβία». Κάποιοι τραγουδούσαν στον κύριο Περντί παιδικές μελωδίες ή μάλλον τις μούγκριζαν, ≪Μμμ…χμμ, μμχ, λαλαλα–σας λέει κάτι αυτό;≫ ελπίζοντας ότι ο καταπληκτικός βιβλιοπώλης θα θυμόταν για λογαριασμό τους και θα τους έδινε το βιβλίο με τις μελωδίες της παιδικής τους ηλικίας. Και τις περισσότερες φορές εκείνος καταλάβαινε ποιο βιβλίο εννοούσαν.

Είχε υπάρξει μια εποχή που και ο ίδιος τραγουδούσε πολύ. Η δεύτερη κατηγορία πελατών ήταν εκείνοι που ανέβαιναν στη Λουλού του, όπως λεγόταν το πλοίο στο λιμάνι Σανζ Ελιζέ, επειδή τους είχε σαγηνεύσει το όνομα του βιβλιοπωλείου: La Pharmacie Litteraire, Το Λογοτεχνικό Φαρμακείο. Έρχονταν για να αγοράσουν πρωτότυπες καρτ ποστάλ («Το διάβασμα σκοτώνει την προκατάληψη ή «Οι άνθρωποι που διαβάζουν δεν λένε ψέματα –τουλάχιστον όχι την ώρα που  διαβάζουν») ή βιβλία-μινιατούρες μέσα σε καφέ μπουκάλια φαρμακείου ή για να βγάλουν φωτογραφίες.

Ωστόσο, αυτοί οι πελάτες ήταν μάλλον ευχάριστοι σε σύγκριση με το τρίτο είδος, εκείνους που θεωρούσαν τους εαυτούς τους βασιλιάδες αλλά, δυστυχώς, στερούνταν βασιλικών τρόπων. Χωρίς να του πουν bonjour, χωρίς να του ρίξουν ούτε μια ματιά, έπιαναν όλα τα βιβλία με δάχτυλα λαδωμένα από τις τηγανιτές πατάτες που έτρωγαν και τον ρωτούσαν σαν να τον επέπλητταν: «Δεν έχετε αυτοκόλλητους επιδέσμους με ποιήματα; Ή χαρτί τουαλέτας με αστυνομικές ιστορίες σε επεισόδια; Γιατί δεν φέρνετε φουσκωτά μαξιλάρια ταξιδιού; Βασικά

πράγματα για ένα φαρμακείο με βιβλία».

Η μητέρα του Περντί, η Λιραμπέλ Μπερνιέ, πρώην Περντί, τον είχε παροτρύνει να πουλάει έλαια για εντριβές και κάλτσες  συμπίεσης –οι γυναίκες μιας κάποιας ηλικίας ένιωθαν τα πόδια τους βαριά όταν διάβαζαν καθισμένες για πολλή ώρα. Κάποιες μέρες πουλούσε περισσότερες κάλτσες και λιγότερη λογοτεχνία.

Αναστέναξε.

[…]

Η εφημερίδα Le Monde είχε εκθειάσει το μυθιστόρημα Νύχτα και τον Μαξ Ζορντάν ως «τη νέα φωνή της επαναστατημένης νεολαίας». Τα γυναικεία περιοδικά είχαν πάθει φρενίτιδα με το «αγόρι με την πεινασμένη καρδιά» και είχαν δημοσιεύσει φωτογραφίες με το πρόσωπο του συγγραφέα μεγαλύτερες κι από το εξώφυλλο του βιβλίου του.

Και σαστισμένος, σκέφτηκε ο Περντί: «Το πρώτο μυθιστόρημα του Ζορντάν είχε ήρωες κυρίως άντρες, οι οποίοι από φόβο μήπως χάσουν την ταυτότητά τους αντιμετώπιζαν τον έρωτα με μίσος και κυνική αδιαφορία. Ένας κριτικός είχε υμνήσει τη Νύχτα ως το «μανιφέστο του νέου ανδρισμού».

Ο Περντί έβρισκε υπερβολικό τον χαρακτηρισμό. Ήταν μια μάλλον απελπισμένη προσπάθεια ενός νεαρού που είχε ερωτευτεί για πρώτη φορά να καταγράψει τι συνέβαινε μέσα του. Ο νεαρός άντρας δεν μπορεί να καταλάβει πώς γίνεται να χάσει εντελώς τον αυτοέλεγχό του και να ερωτευτεί, και μετά, το ίδιο μυστηριωδώς, να πάψει να είναι ερωτευμένος. Ο έρωτας, ο δικτάτορας που οι άντρες βρίσκουν τόσο τρομακτικό. Δεν είναι παράξενο που οι περισσότεροι απ’ αυτούς αντιμετωπίζουν αυτόν τον τύραννο βάζοντάς το στα πόδια. Εκατομμύρια γυναίκες διαβάζουν το βιβλίο, για να καταλάβουν γιατί οι άντρες τους φέρθηκαν τόσο σκληρά.

Τα πιο συναρπαστικά αποσπάσματα στη Νύχτα ήταν συγχρόνως τα πιο επικίνδυνα για τον συγγραφέα: είχε σκιαγραφήσει τον εσωτερικό κόσμο των αντρών με μεγαλύτερη ειλικρίνεια από οποιονδήποτε άλλον στο παρελθόν. Γκρέμιζε κάθε λογοτεχνικό και διαχρονικό αντρικό στερεότυπο: την εικόνα του «σωστού άντρα», του ≪ συναισθηματικά φτωχού», του «ξεμωραμένου» και του «μοναχικού λύκου». Αυτό είχε ως συνέπεια ένα φεμινιστικό περιοδικό να δώσει στην κριτική του για το πρώτο μυθιστόρημα του Ζορντάν  τον χαρακτηριστικό τίτλο «Και οι Άντρες είναι Άνθρωποι».

Η τόλμη του Ζορντάν είχε εντυπωσιάσει τον Περντί. Ωστόσο, το μυθιστόρημα εξακολουθούσε να του δίνει την αίσθηση μιας παραβρασμένης σούπας.

Ο Περντί είχε πάρει μια γεύση από τους εθισμένους στη Νύχτα στο Λογοτεχνικό Φαρμακείο. Ανέβαιναν στο πλωτό βιβλιοπωλείο φορώντας προστατευτικά αυτιών και τον ικέτευαν να κανονίσει μια βραδιά ανάγνωσης με το είδωλό τους.

«Όχι», είπε ξανά ο κύριος Περντί το επόμενο πρωί. «Θα προτιμούσα να μην σας πουλήσω αυτό το βιβλίο.»

Πολύ ευγενικά πήρε τη Νύχτα από το χέρι της κυρίας. Από τα πολλά μυθιστορήματα που είχε στο πλωτό βιβλιοπωλείο εκείνη είχε επιλέξει ανεξήγητα το περίφημο μπεστ σέλερ του Μαξ Ζορντάν, του ενοίκου του τρίτου ορόφου της οδού Μοντανιάρ με τα προστατευτικά αυτιών.

 Η πελάτισσα κοίταξε αιφνιδιασμένη τον βιβλιοπώλη.

-Γιατί όχι;

-Ο Μαξ Ζορντάν δεν σας ταιριάζει.

 -Ο Μαξ Ζορντάν δεν μου ταιριάζει;           

-Ακριβώς. Δεν είναι ο τύπος σας.

 -Ο τύπος μου. Μάλιστα. Με συγχωρείτε, αλλά ίσως θα πρέπει να σας επισημάνω ότι ήρθα στο πλωτό βιβλιοπωλείο σας, για να βρω ένα βιβλίο. Όχι για να βρω σύζυγο, αγαπητέ κύριε.»             

-Με όλο τον σεβασμό, τα βιβλία που διαβάζετε θ’ αποδειχθούν πιο σημαντικά μακροπρόθεσμα από τον άντρα που θα παντρευτείτε, αγαπητή κυρία.

Εκείνη τον κοίταξε με μάτια που είχαν στενέψει σαν δυο σχισμές.

-Δώστε μου το βιβλίο, πάρτε τα χρήματα και μπορούμε να προσποιηθούμε κι οι δυο ότι είναι μια θαυμάσια μέρα.

-Είναι μια θαυμάσια μέρα και αύριο είναι η αρχή του καλοκαιριού, αλλά εσείς δεν θα πάρετε αυτό το βιβλίο. Τουλάχιστον όχι από μένα. Να σας προτείνω κάποια άλλα;

-Μέλβιλ Χέρμαν, Μόμπι Ντικ: Για χορτοφάγους. Παρενέργειες: Φόβος του νερού. Ή, Όργουελ Τζορτζ, 1984: Περιορίζει την ευπιστία και την απάθεια. Παλιό σπιτικό γιατρικό για τη χρόνια αισιοδοξία, που όμως έχει περάσει την ημερομηνία λήξης του. Τα βιβλία είναι κάτι παραπάνω από γιατροί, φυσικά. Κάποια μυθιστορήματα είναι τρυφεροί σύντροφοι για μια ζωή. Κάποια σου δίνουν ένα δυνατό χαστούκι, άλλα είναι σαν ζεστή κουβέρτα που σε τυλίγει όταν σε πιάνει φθινοπωρινή μελαγχολία. Και κάποια… ε, λοιπόν, κάποια είναι σαν ροζ μαλλί της γριάς, που γαργαλάει τον εγκέφαλό σου για τρία δευτερόλεπτα και αφήνει πίσω του ένα χαρούμενο κενό. Όπως μια σύντομη αλλά καυτή ερωτική σχέση. Τα βιβλία κρατούν τη βλακεία μακριά. Σας σώζουν από ψεύτικες ελπίδες.  Σας περιβάλλουν με αγάπη, δύναμη και γνώση. Είναι έρωτας εκ των έσω. Υπάρχουν βιβλία κατάλληλα για ένα εκατομμύριο ανθρώπους, ενώ άλλα είναι κατάλληλα μόνο για εκατό. Υπάρχουν ακόμη και φάρμακα –συγγνώμη, βιβλία- που έχουν γραφτεί για έναν μόνο άνθρωπο.

-Θεέ μου! Για έναν;  Έναν μόνο άνθρωπο; Ύστερα από τόσα χρόνια δουλειάς;

-Φυσικά, αν μπορεί να σώσει τη ζωή αυτού του ανθρώπου!

Η ανάγνωση, ένα ατέλειωτο ταξίδι, ένα μακρύ, πραγματικά αέναο ταξίδι που σε ηρεμεί, σε κάνει πιο τρυφερό και πιο ευγενικό.

Nina George – Το μικρό παριζιάνικο βιβλιοπωλείο

Εκδόσεις «Κλειδάριθμος» [ Ελαφρώς διασκευασμένο για τις ανάγκες του κριτηρίου ]

ΘΕΜΑ Α

 Να γράψετε  την περίληψη των 3 πρώτων παραγράφων του κειμένου Ι σε 70-80λ.  

(μονάδες 15)

ΘΕΜΑ Β

1.Να ξαναγράψετε  το παρακάτω απόσπασμα του κειμένου  Ι αντικαθιστώντας τις υπογραμμισμένες λέξεις/φράσεις  με άλλες, που να καθιστούν το ύφος περισσότερο οικείο:

«Το διάβασμα ως πνευματική λειτουργία μετασχηματίζει τη σκέψη μας και ως εκ τούτου η πρόσληψη της πραγματικότητας τροποποιείται, αφού κάθε διαδικασία των αισθήσεών μας συνυφαίνεται με απόλυτο και σχεδόν αυτόματο τρόπο με την επεξεργασία και την ερμηνεία των μηνυμάτων τους.Το διάβασμα μάς βάζει σε μια δοκιμασία διείσδυσης σε νέα νοήματα και σε πιο ισχυρές ερμηνευτικές»

 (μονάδες  10)

2. Πώς συνομιλούν μεταξύ τους τα ΚΕΙΜΕΝΑ Ι και ΙΙ ως προς το κεντρικό τους μήνυμα; Να απαντήσετε σε 60 λέξεις.

(μονάδες 15)

3. «Όταν αναδεικνύω με το διάβασμα την προτεραιότητα του εσωτερικού μου κόσμου, ο εξωτερικός κόσμος αποκτά άλλη εικόνα. Τα σχήματά του τρεμοπαίζουν και άλλοτε εξαφανίζονται προσωρινά – όπως καταπίνει το σούρουπο όλες τις μορφές – και άλλοτε αναδύονται άλλοι κόσμοι, οι οποίοι ή συγκρούονται με τον τυποποιημένο κόσμο μου ή συμφύρονται και συνυπάρχουν μαζί σε ένα παράξενο μίγμα μαγικής θέασης, όπου πραγματικό και φαντασιακό είναι αγκαλιά και βιώνω μια ομορφιά του πνεύματός μου, γιατί δικαιώνεται η αυτόνομη δυνατότητά του για αφαιρετική σκέψη. Όταν διαβάζω, όλα αλλάζουν, γιατί αλλάζω εγώ!»

Ποια νομίζετε ότι είναι η πρόθεση του συγγραφέα στο συγκεκριμένο απόσπασμα του κειμένου; Με ποιους τρόπους (γλωσσικές/σημειωτικές επιλογές, εκφραστικά μέσα κ.ά.) φαίνεται ότι επιχειρεί να επιτύχει τον σκοπό του; [Να απαντήσετε σε 60-70 λ. ]

 (μονάδες 15)

ΘΕΜΑ Γ (Κείμενο ΙΙΙ)

Στηριζόμενοι σε κειμενικούς δείκτες του αποσπάσματος να παρουσιάσετε την άποψη που προβάλλεται για την αξία των βιβλίων διατυπώνοντας το ερμηνευτικό σας σχόλιο για το αφήγημα [ 200 λ ].

(μονάδες 15)

ΘΕΜΑ Δ

Αξιοποιώντας δημιουργικά τις πληροφορίες από  τα κείμενα αναφοράς με την ιδιότητά σας (ως μαθητές/μαθήτριες)  να αναπτύξετε τις απόψεις σας σχετικά την αξία της ανάγνωσης και γενικά της επαφής με το γραπτό λόγο και τους τρόπους, για να ενισχυθεί η φιλαναγνωσία. Το κείμενό σας να έχει τη μορφή άρθρου το οποίο θα δημοσιευτεί στο περιοδικό του σχολείου σας (γύρω στις 350 λέξεις).

 (μονάδες 30)

Έρη Ναθαναήλ*
Φιλόλογος

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΥΛΙΚΟ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΕΠΙΚΕΙΜΕΝΟ ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΗΝ ΕΡΧΟΜΕΝΗ ΤΡΊΤΗ

ΜΕΤΑΦΡΑΣΕΙΣ Κεφ. 78

 Και οι Κερκυραίοι επειδή έκαναν επιθέσεις χωρίς τάξη και με λίγα (κάθε φορά) πλοία δεινοπαθούσαν από την πλευρά τους οι Αθηναίοι άλλωστε, επειδή φοβούνταν το μεγαλύτερο αριθμό (των εχθρικών πλοίων) και την (πιθανή) περικύκλωση, (από τους Πελοποννήσιους) δεν έκαναν επίθεση στα παραταγμένα εναντίον τους πλοία ούτε στο σύνολο τους ούτε στο μέσο τους, αλλά αφού επιτέθηκαν σε μια πτέρυγα καταβυθίζουν ένα πλοίο. Και ύστερα απ΄ αυτά, αφού οι εχθροί σχημάτισαν κυκλική παράταξη έπλεαν γύρω γύρω (οι Αθηναίοι) και προσπαθούσαν να προκαλέσουν σύγχυση. Καθώς όμως το κατάλαβαν (αντιλήφθηκαν) (αυτό) οι Πελοποννήσιοι που βρίσκονταν κοντά στους Κερκυραίους και επειδή φοβήθηκαν μήπως συμβεί ακριβώς αυτό που έγινε στη Ναύπακτο, σπεύδουν σε βοήθεια, και αφού μαζεύτηκαν όλα μαζί τα πλοία έκαναν την ίδια στιγμή την επίθεση εναντίον των Αθηναίων. Εκείνοι (οι Αθηναίοι) τότε άρχισαν πια να υποχωρούν, ανακρούοντας την πρύμνα (χωρίς το πλοίο να κάνει στροφή) και συνάμα ήθελαν τα κερκυραϊκά πλοία να προλάβουν να καταφύγουν (στο λιμάνι για ασφάλεια) όσο το δυνατό μεγαλύτερο αριθμό καθώς αυτοί θα υποχωρούσαν αργά και οι εχθροί θα είχαν ταχθεί εναντίον τους. Η ναυμαχία λοιπόν, αφού τέτοια εξέλιξη είχε, τελείωσε με τη δύση του ηλίου.

 Κεφ. 79 Και οι Κερκυραίοι επειδή άρχισαν να φοβούνται μήπως, αφού πλεύσουν οι εχθροί εναντίον της πόλης τους, καθώς αισθάνονταν νικητές, (στη ναυμαχία) ή πάρουν πίσω από το νησί τους εκεί αιχμαλώτους ή και κάτι άλλο εχθρικό επιχειρήσουν, τους αιχμαλώτους από το νησί τους μετέφεραν πίσω στο ναό της Ήρας και φρουρούσαν την πόλη τους. Εκείνοι όμως (οι Πελεποννήσιοι), αν και ήταν νικητές στη ναυμαχία, δεν τόλμησαν να πλεύσουν εναντίον της πόλης, αλλά έχοντας (αιχμάλωτα) δεκατρία πλοία των Κερκυραίων αναχώρησαν προς την ηπειρώτικη χώρα (δηλ, στα Σύβοτα) απ’ όπου ακριβώς ξεκίνησαν. Και την επόμενη μέρα καθόλου περισσότερο δεν έπλεαν εναντίον της πόλης, αν και βρισκόταν σε μεγάλη σύγχυση και φόβο και, καθώς λέγεται αν και παρακινούσε (για επίθεση) τον Αλκίδα ο Βρασίδας, χωρίς να έχει όμως ίση ψήφο αφού αποβιβάστηκαν όμως στη Λευκίμη το γνωστό ακρωτήριο, λεηλατούσαν τα χωράφια.

 Κεφ. 80 Και στο μεταξύ οι δημοκρατικοί Κερκυραίοι επειδή ήταν τρομοκρατημένοι μήπως (τους) επιτεθούν τα (εχθρικά) πλοία, άρχισαν διαπραγματεύσεις και με τους ικέτες και με τους άλλους (τους υπόλοιπους ολιγαρχικούς) για το πώς θα σωθεί η πόλη και έπεισαν μερικούς από αυτούς να μπουν στα πλοία πραγματικά κατάφεραν να εξοπλίσουν παρά τις δυσκολίες τριάντα πλοία μια και περίμεναν την επίθεση του στόλου. Οι Πελοποννήσιοι εξάλλου αφού λεηλάτησαν μέχρι το μεσημέρι τη χώρα απέπλευσαν και μέσα στη νύχτα αναγγέλθηκε σ’ αυτούς με πυρσούς ότι πλησίαζαν (προερχόμενα) από τη Λευκάδα εξήντα πλοία αθηναϊκά αυτά τα έστειλαν οι Αθηναίοι και (μαζί τους) διοικητή τον Ευρυμέδοντα το γιο του Θουκλή, όταν πληροφορήθηκαν την εσωτερική αναταραχή και ότι ο στόλος του Αλκίδα πρόκειται να πλεύσει προς την Κέρκυρα.