ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΥΛΙΚΟ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΕΠΙΚΕΙΜΕΝΟ ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΗΝ ΕΡΧΟΜΕΝΗ ΤΡΊΤΗ

ΜΕΤΑΦΡΑΣΕΙΣ Κεφ. 78

 Και οι Κερκυραίοι επειδή έκαναν επιθέσεις χωρίς τάξη και με λίγα (κάθε φορά) πλοία δεινοπαθούσαν από την πλευρά τους οι Αθηναίοι άλλωστε, επειδή φοβούνταν το μεγαλύτερο αριθμό (των εχθρικών πλοίων) και την (πιθανή) περικύκλωση, (από τους Πελοποννήσιους) δεν έκαναν επίθεση στα παραταγμένα εναντίον τους πλοία ούτε στο σύνολο τους ούτε στο μέσο τους, αλλά αφού επιτέθηκαν σε μια πτέρυγα καταβυθίζουν ένα πλοίο. Και ύστερα απ΄ αυτά, αφού οι εχθροί σχημάτισαν κυκλική παράταξη έπλεαν γύρω γύρω (οι Αθηναίοι) και προσπαθούσαν να προκαλέσουν σύγχυση. Καθώς όμως το κατάλαβαν (αντιλήφθηκαν) (αυτό) οι Πελοποννήσιοι που βρίσκονταν κοντά στους Κερκυραίους και επειδή φοβήθηκαν μήπως συμβεί ακριβώς αυτό που έγινε στη Ναύπακτο, σπεύδουν σε βοήθεια, και αφού μαζεύτηκαν όλα μαζί τα πλοία έκαναν την ίδια στιγμή την επίθεση εναντίον των Αθηναίων. Εκείνοι (οι Αθηναίοι) τότε άρχισαν πια να υποχωρούν, ανακρούοντας την πρύμνα (χωρίς το πλοίο να κάνει στροφή) και συνάμα ήθελαν τα κερκυραϊκά πλοία να προλάβουν να καταφύγουν (στο λιμάνι για ασφάλεια) όσο το δυνατό μεγαλύτερο αριθμό καθώς αυτοί θα υποχωρούσαν αργά και οι εχθροί θα είχαν ταχθεί εναντίον τους. Η ναυμαχία λοιπόν, αφού τέτοια εξέλιξη είχε, τελείωσε με τη δύση του ηλίου.

 Κεφ. 79 Και οι Κερκυραίοι επειδή άρχισαν να φοβούνται μήπως, αφού πλεύσουν οι εχθροί εναντίον της πόλης τους, καθώς αισθάνονταν νικητές, (στη ναυμαχία) ή πάρουν πίσω από το νησί τους εκεί αιχμαλώτους ή και κάτι άλλο εχθρικό επιχειρήσουν, τους αιχμαλώτους από το νησί τους μετέφεραν πίσω στο ναό της Ήρας και φρουρούσαν την πόλη τους. Εκείνοι όμως (οι Πελεποννήσιοι), αν και ήταν νικητές στη ναυμαχία, δεν τόλμησαν να πλεύσουν εναντίον της πόλης, αλλά έχοντας (αιχμάλωτα) δεκατρία πλοία των Κερκυραίων αναχώρησαν προς την ηπειρώτικη χώρα (δηλ, στα Σύβοτα) απ’ όπου ακριβώς ξεκίνησαν. Και την επόμενη μέρα καθόλου περισσότερο δεν έπλεαν εναντίον της πόλης, αν και βρισκόταν σε μεγάλη σύγχυση και φόβο και, καθώς λέγεται αν και παρακινούσε (για επίθεση) τον Αλκίδα ο Βρασίδας, χωρίς να έχει όμως ίση ψήφο αφού αποβιβάστηκαν όμως στη Λευκίμη το γνωστό ακρωτήριο, λεηλατούσαν τα χωράφια.

 Κεφ. 80 Και στο μεταξύ οι δημοκρατικοί Κερκυραίοι επειδή ήταν τρομοκρατημένοι μήπως (τους) επιτεθούν τα (εχθρικά) πλοία, άρχισαν διαπραγματεύσεις και με τους ικέτες και με τους άλλους (τους υπόλοιπους ολιγαρχικούς) για το πώς θα σωθεί η πόλη και έπεισαν μερικούς από αυτούς να μπουν στα πλοία πραγματικά κατάφεραν να εξοπλίσουν παρά τις δυσκολίες τριάντα πλοία μια και περίμεναν την επίθεση του στόλου. Οι Πελοποννήσιοι εξάλλου αφού λεηλάτησαν μέχρι το μεσημέρι τη χώρα απέπλευσαν και μέσα στη νύχτα αναγγέλθηκε σ’ αυτούς με πυρσούς ότι πλησίαζαν (προερχόμενα) από τη Λευκάδα εξήντα πλοία αθηναϊκά αυτά τα έστειλαν οι Αθηναίοι και (μαζί τους) διοικητή τον Ευρυμέδοντα το γιο του Θουκλή, όταν πληροφορήθηκαν την εσωτερική αναταραχή και ότι ο στόλος του Αλκίδα πρόκειται να πλεύσει προς την Κέρκυρα.

ΣΧΟΛΙΑ

 ὡς κρατοῦντες → Μολονότι οι Πελοποννήσιοι δεν μπόρεσαν να βλάψουν τον αθηναϊκό στόλο, θεωρούνται νικητές, διότι ανάγκασαν τα κερκυραϊκά πλοία να τραπούν σε φυγή και αιχμαλώτισαν 13 απ’ αυτά.​
​§79.1: τοὺς ἐκ τῆς νήσου → Πρόκειται για τους 400 ολιγαρχικούς που είχαν εκτοπισθεί στο νησί Βίδο (3.75.5). Οι Κερκυραίοι φοβούνται μήπως οι Πελοποννήσιοι προσπαθήσουν να πάρουν τους εξόριστους ολιγαρχικούς από το νησί ώστε να τους έχουν με το μέρος τους στον πόλεμο ή για να υποκινήσουν μια νέα επανάσταση.
​​§79.1: τούς τε ἐκ τῆς νήσου πάλιν ἐς τὸ Ἥραιον διεκόμισαν → Με τη μεταφορά των 400 ολιγαρχικών από το Βίδο στο Ηραίο και με τη φύλαξη της πόλης τους προσπάθησαν οι Κερκυραίοι να εμποδίσουν τους δύο πιθανούς σκοπούς των Πελοποννησίων (δηλ. την απελευθέρωση των 400 ολιγαρχικών που κρατούνταν στο Βίδο και την υποκίνηση πολιτικής αναστάτωσης στο νησί).
​​​§79.2: οὐκ ἐτόλμησαν → Οι Πελοποννήσιοι δε στρέφονται εναντίον της Κέρκυρας, γεγονός το οποίο ο Θουκυδίδης αποδίδει σε έλλειψη τόλμης.
​​​​§79.2: τρεῖς δὲ καὶ δέκα ναῦς ἔχοντες τῶν Κερκυραίων → Προφανώς οι Πελοποννήσιοι κατόρθωσαν στη διάρκεια της ναυμαχίας να συλλάβουν 13 κερκυραϊκά πλοία, καθώς αυτά εφορμούσαν μεμονωμένα, άτακτα και χωρίς οργανωμένο σχέδιο και συντονισμένες κινήσεις εναντίον τους (3.77.1).
​​​​​§79.3: οὐδὲν μᾶλλον ἐπέπλεον → Είχαν κωπηλατήσει το προηγούμενο βράδυ 40 η 45 μίλια από τη βάση τους στα Σύβοτα μέχρι την Κέρκυρα και πάλι πίσω. Επιπλέον είχαν ιδιαιτέρως καταπονηθεί από τη διεξαγωγή της ναυμαχίας και την καταδίωξη του αθηναϊκού στόλου. Έτσι θα ήταν πολύ δύσκολο να επιχειρήσουν το ίδιο εγχείρημα ξανά την επόμενη μέρα. Η Λευκίμμη όμως βρισκόταν πολύ πιο κοντά τους, καθώς απείχε μόλις 8-9 μίλια από τα Σύβοτα.
Οι παράγοντες που ευνοούσαν την επίθεση ήταν:

• Η σύγχυση και ο φόβος των Κερκυραίων
• Οι παραινέσεις του Βρασίδα

​​​​​​§79.3: ὡς λέγεται → Με την προσθήκη της φράσης αυτής ο Θουκυδίδης διασώζει την ακρίβεια του ιστορικού του κειμένου. Ο μεγάλος ιστορικός αποφεύγει να χρησιμοποιεί αναξιόπιστες πηγές και ελέγχει τις μαρτυρίες που συλλέγει από διαφορετικές πλευρές. Στο σημείο αυτό, ο Θουκυδίδης (που τρέφει θαυμασμό για το πρόσωπο του Βρασίδα) φαίνεται να αμφιβάλλει για την απόλυτη αξιοπιστία της πηγής του, που ήταν μάλλον σπαρτιατική. Ωστόσο θεωρείται πιθανό ο αποφασιστικός και τολμηρός Βρασίδας πράγματι να υπέδειξε επίθεση εναντίον της πόλης της Κέρκυρας, πρόταση που όμως δεν έγινε δεκτή από τον Αλκίδα. Αξιοπερίεργη είναι πάντως η άτολμη στάση του τελευταίου, ο οποίος δίστασε να διατάξει νέα επίθεση κατά της πόλης, μολονότι οι συνθήκες που είχαν διαμορφωθεί ήταν απόλυτα θετικές για μια τέτοια επιχείρηση και ο σύμβουλός του Βρασίδας τον προέτρεπε προς την ανάληψη επιθετικής πρωτοβουλίας. Ίσως ο Αλκίδας τήρησε στάση αναμονής ή δε θέλησε να καταπονήσει ακόμη περισσότερο τα ήδη εξαντλημένα πληρώματά του.
​​​​​​​§79.3: ἰσοψήφου δὲ οὐκ ὄντος → Ο Αλκίδας ως ναύαρχος και διοικητής μεγαλύτερης ναυτικής μοίρας είχε μεγαλύτερη εξουσία από το Βρασίδα, ο οποίος ήταν σύμβουλός του.
​​​​​​​​§79.3: ἐπόρθουν τοὺς ἀγρούς → Απόλυτα δικαιολογημένη στρατιωτικά ενέργεια με διπλό σκοπό: τον ανεφοδιασμό των ίδιων και την καταστροφή των πόρων των αντιπάλων.
​​​​​​​​​§80.1: καί τινας αὐτῶν ἔπεισαν ἐς τὰς ναῦς ἐσβῆναι → Οι δημοκρατικοί μπροστά στο απειλητικό ενδεχόμενο να δεχθούν επίθεση από τα εχθρικά πλοία αναγκάζονται να τηρήσουν συμβιβαστική στάση και να ακολουθήσουν πολιτική συνδιαλλαγής με τους αντιπάλους τους ολιγαρχικούς. Η συμφιλιωτική συμπεριφορά και η έκκλησή τους για τη σωτηρία της πόλης είχαν απήχηση σε ορισμένους ολιγαρχικούς, οι οποίοι πείστηκαν να επανδρώσουν τα πλοία που θα αντιμετώπιζαν την επικείμενη πελοποννησιακή επίθεση.
​​​​​​​​​​§80.1: τριάκοντα → Με την πρώτη εμφάνιση του πελοποννησιακού στόλου οι Κερκυραίοι εξόπλισαν 60 πλοία (3.77.1) από τα οποία έχασαν τα 13 (3.79.2). Τώρα επανδρώνουν μόλις 30, μολονότι επιβιβάστηκαν σ’ αυτά και ορισμένοι ολιγαρχικοί. Ο αριθμός των πλοίων είναι ωστόσο αρκετά ικανοποιητικός, αν ληφθεί υπόψη η εμφύλια διαμάχη, η επακόλουθη όξυνση των πολιτικών παθών και η προηγούμενη ήττα των Κερκυραίων στη ναυμαχία, γεγονός που ασφαλώς θα απέτρεπε και πολλούς δημοκρατικούς από το να επιβιβαστούν στα πλοία.
​​​​​​​​​​​§80.2: ἐφρυκτωρήθησαν → Κατά την αρχαιότητα η μετάδοση ειδήσεων και μηνυμάτων γινόταν με ημεροδρόμους στην ξηρά και με ταχύπλοα καράβια στη θάλασσα. Παράλληλα τη νύχτα χρησιμοποιούνταν συχνά οι φρυκτοί, δηλαδή πυρσοί αναμμένοι και τοποθετημένοι σε κορυφές βουνών, πύργους τειχών ή σε ειδικούς φρυκτωρικούς πύργους. Επρόκειτο για ένα είδος «οπτικού τηλέγραφου», με τον οποίο μεταβιβάζονταν όχι μόνο γενικές ειδήσεις (π.χ. ο ερχομός του εχθρού, η ύπαρξη άλλου κινδύνου κ.λπ.) αλλά και σήματα πολύ συγκεκριμένα και ακριβή σύμφωνα με ένα προκαθορισμένο σύστημα-κώδικα, που οι δέκτες τους ήταν σε θέση να αποκωδικοποιήσουν. Η συνεννόηση με τα φωτεινά αυτά σήματα ονομαζόταν «φρυκτωρία». Με τον τρόπο αυτόν πληροφορήθηκαν έγκαιρα οι Πελοποννήσιοι, αν όχι τον ακριβή αριθμό των εχθρικών πλοίων (μολονότι κάτι τέτοιο δεν πρέπει να θεωρηθεί αδύνατο), οπωσδήποτε όμως την άφιξη ισχυρού αριθμητικά εχθρικού στόλου.
​​​​​​​​​​​​§80.2: πυνθανόμενοι τὴν στάσιν → Οι Αθηναίοι πληροφορήθηκαν τις ταραχές στην Κέρκυρα από την τριήρη που είχε φέρει δημοκρατικούς πρόσφυγες στην Αθήνα και από τους Κερκυραίους απεσταλμένους (3.71.2).

Ομόρριζα
§ 78

• φοβούμενοι [< φόβος] → φοβία, φοβικός, άφοβα, εκφοβισμός, επίφοβος, αγοραφοβία. 
• περικύκλωσιν [< περί + κυκλόω,-ῶ] → κυκλικός, κύκλωμα, κυκλώνω, κύλινδρος, κύλιση, ανακύκλωση, περικύκλωση, εγκύκλιος. 
• προσπίπτοντες [< προς + πίπτω] → πτόηση, πένα, πέταγμα, πεταχτός, πετεινός, πέταλο, πτήση, πτητικός, φτερό, πέφτω, πτώμα, ποτάμι, φτωχός, περίπτερο, έκπτωση, περιπέτεια, σύμπτωμα.
• ἐταλαιπώρουν [< τάλας + πωρός "άθλιος"] → τολμηρός, ταλανίζω, ταλαιπωρία, ατάλαντος, ανατολή, άτολμος, προσανατολισμός, εντολή, ένταλμα.
• πλῆθος [< πίμπλημι] → πληρώνω, πλήρωμα, πλήθος, πληθώρα, πολύς, πολλαπλός, πολλαπλάσιος, πλέον, πλειονότητα, πλημμύρα, πιο, αναπληρώνω, εκπλήρωση, πλειστηριασμός, απληστία, πληρεξούσιος, πλησμονή, έμπλεος. 
• ἁθρόαις [< α- αθροιστ. + θρόος - θροῦς] → θόρυβος, θρήνος, θρύλος, θρόισμα, αθρόος, συνάθροιση, αξιοθρήνητος.
• τεταγμέναις [< τάττω] → (δια-, ανα-, πρό-, κατά-, επί-, αντί-, μετά-)ταξη, τάξη, τακτικός, προσταγή, σύνταξη, υποτακτικός, ένταξη, εντάξει, επιταγή.
• προσβαλόντες [< προς + βάλλω] → (ανα-, κατα-, δια-, παρα-, περι-, προς-, επι-, μετα-, εκ-, συν-)βάλλω, συμβολή, εμβόλιο, σύμβολο, άβολος, βολίδα, βέλος, βούληση.
• κέρας [< κάρα] →  κρανίο, κράνος, κέρατο, κεραία, καράτι, ημικρανία.
• καταδύουσι [< κατά + δύω] → δύση, δυτικός, (κατά-, υπό-, εν-)δυση, άδυτο, γδύνω, ντύνω.
• ναῦν [< ναῦς] → ναυπηγείο, αργοναύτης, νηοπομπή, ναύτης, ναυαγός, ναύαρχος.
• ταξαμένων [< τάττω] → βλ. τάττω
• περιέπλεον [< περί + πλέω] → επιπλέω, απόπλους, διαπλέω, πλεούμενο, πλεύση, πλοίο, πλωτός.
• ἐπειρῶντο [< πειρῶ< πέρας] → πέρασμα, Πειραιάς, πειρατής, πείραμα, περιττός, πορεία, πόρνη, απειρία, εμπειρία, πορθμός, εμπόριο, πόρος, άπορος, πορώδης, συμπόρευση, ανήμπορος, πέρυσι, πρέπει, απρέπεια, ευπρεπής, διαπρέπω.
• θορυβεῖν [< θορυβῶ] → θόρυβος, θρήνος, θρύλος, θρόισμα, αθρόος, συνάθροιση, αξιοθρήνητος.
• Γνόντες [< γιγνώσκω] → γνωρίζω, γνώση, άγνοια, διάγνωση, επίγνωση, απόγνωση, ανάγνωση, αναγνώστης, ευγνωμοσύνη, γνωστικός, γνωστικός, γνώριμος, γνωριμία, αυτογνωσία, γνώρισμα.
• δείσαντες [< δείδω] → δέος, άδεια, άδειος, δεινός, δεινότητα, δειλός, δειλία, επιδείνωση, αδειούχος, θρασύδειλος, δεισιδαίμων, δειλινό. 
• γένοιτο [< γίγνομαι] → γένος, γενιά, γένεση, γεγονός, γόνος, γονιός, γενετική, γενέθλια, γενικεύω, αγενής, οικογένεια, άγονος, οξυγόνο, (εξω-, ιθα-, ενδο-, ετερο-, ομο-)γενής, γενικά.
• ἐπιβοηθοῦσι [< θορυβῶ] → βλ. βοηθῶ
• γενόμεναι [< γίγνομαι] → βλ. γίγνομαι
• ἐπίπλουν [< ἐπί + πλέω] → βλ. πλέω
• ἐποιοῦντο [< ποιῶ] → ποίημα, ποιητής, ποιητικός, ειδοποιώ, παραποιώ, δραστηριοποίηση.
• ὑπεχώρουν [< ὑπό + χωρῶ] → χώρος, χωρίζω, χωράφι, χωριάτης, χωρατό, (ανα-, εκ-, παρα-, κατά-, προ-, συν-)χωρώ, στεναχώρια, χωροφύλακας, ενδοχώρα. 
• κρουόμενοι [< κρούω] → κρούση, κρούσμα, πρόσκρουση, συγκρούομαι. 
• ἐβούλοντο [< βούλομαι< βάλλω] → βλ. βάλλω
• προκαταφυγεῖν [< πρό + κατά + φεύγω] → φυγή, φυγάς, φευγαλέος, (δια-, κατα-, προσ-, υπεκ-)φεύγω, φυγόμαχος, φυγόποινος, πρόσφυγας, φοροφυγάς.
• σχολῇ [< σχολή< αρχ. πιθ. από το σχεῖν, απαρ. αορ. β' του ἔχω] → σχολείο, σχόλη, σκουλαρίκι, σχολιάζω, ασχολία, απασχόληση, σχολή, σχολαστικός. 
• τεταγμένων [< τάττω] → βλ. τάττω
• ἐναντίων [< ἐν + ἀντίος < ἀντί] → αντίκρυ, αντίο, ενάντιος, απάντηση, συνάντηση, απέναντι, κατάντια.

• ΑΣΚΗΣΕΙΣ

 Προσπαθήστε να εξηγήσετε: 1) την τακτική του Αλκίδα, ο οποίος αν και νικητής της αναμέτρησης, δεν επιχείρησε να στραφεί εναντίον της πόλης της Κέρκυρας ούτε αμέσως μετά τη ναυμαχία ούτε την επόμενη μέρα, 2) τα πιθανά κίνητρα που υπαγόρευσαν αυτήν την τακτική.

2.    Με βάση τα στοιχεία που σας παρέχουν τα 2 κεφάλαια (79, 80) να χαρακτηρίσετε τον Αλκίδα και το Βρασίδα.

3.    Πώς ερμηνεύετε την έκκληση των δημοκρατικών για συμφιλίωση προς τους αντιπάλους τους ολιγαρχικούς (80.1);

4.    Να βρείτε τις ονοματικές προτάσεις των δύο κεφαλαίων και να δικαιολογήσετε την εισαγωγή, την εκφορά και τη συντακτική τους θέση.

5.    Να εντοπίσετε τις επιρρηματικές μετοχές των κεφαλαίων, να αναγνωρίσετε το είδος τους και να αναλύσετε 3 απ' αυτές στο αντίστοιχο είδος προτάσεων.

6.    Να βρείτε τους ρηματικούς τύπους αόρ. β' του κειμένου και να τους μεταφέρετε: α) στο γ' ενικό και β' πληθυντικό πρόσωπο όλων των εγκλίσεων στη φωνή που βρίσκονται, β) στο γ' ενικό οριστικής όλων των χρόνων στη φωνή που βρίσκονται.

7.    Να εντοπίσετε: α) τους τύπους συνηρημένων ρημάτων του κειμένου, β) τα υγρόληκτα ρήματα του κειμένου και να γράψετε το α' πληθυντικό πρόσωπο όλων των χρόνων της οριστικής των παραπάνω ρηματικών τύπων στη φωνή που βρίσκονται.

8.    Να μεταφέρετε τις προτάσεις στην αρχαία ελληνική:

Οι Πελοποννήσιοι λεηλάτησαν μέχρι το μεσημέρι τη χώρα. Την επόμενη ημέρα οι νικητές στη ναυμαχία αποβιβάστηκαν στο ακρωτήριο και λεηλατούσαν τους αγρούς. 

Έπεισαν μερικούς να επανδρώσουν τα πλοία.

9.     διεκόμισαν: Πώς σχηματίζεται ο μέλλοντας του ρήματος; Ξέρετε άλλες κατηγορίες ρημάτων που σχηματίζουν όμοια το μέλλοντά τους; Να κλίνετε το μέλλοντα ίδιας φωνής του ρήματος σε όλες τις εγκλίσεις. Τι παρατηρείτε;

10.    ἀναλάβωσιν (79.1), παραινοῦντος (79.3), ἀποβάντες (79.3), περιδεής (80.1): Από το θέμα καθεμιάς λέξης που σας δίνεται να σχηματίσετε 5 λέξεις (απλές ή σύνθετες), με τις οποίες στη συνέχεια να φτιάξετε όσο το δυνατόν περισσότερα ονοματικά σύνολα.