Δευτέρα 10 Νοεμβρίου 2025

Α λυκείου αστέρια


 

Εφηβεία Κριτήριο Αξιολόγησης

Εφηβεία Κριτήριο Αξιολόγησης Α Λυκείου

Τι είναι εφηβεία;

Η λέξη εφηβεία σημαίνει διαφορετικά πράγματα για τον καθένα, ανάλογα με την επαγγελματική του σκοπιά· ανάλογα με το αν είναι παρατηρητής ή άμεσα ενδιαφερόμενος.

Η εφηβεία περιγράφεται σαν φάση μετάβασης από την παιδική ηλικία στη ενηλικίωση. Παρ’ όλα τα γοητευτικά ονόματα που της έχουν δοθεί, «μεταναστευτική εποχή», «γέφυρα», «πέρασμα», κ.λπ., με το να την αποκαλούμε «μεταβατική» περίοδο, υπάρχει ο μεγάλος κίνδυνος να την αντιμετωπίσουμε σαν κάτι που το κύριο χαρακτηριστικό του είναι ότι πρέπει να περάσει και να τελειώσει… σαν αρρώστια. Γιατί μεταβατικές είναι και άλλες εποχές και ηλικίες. Π.χ., η εποχή που το μωρό μαθαίνει να μιλάει, να περπατάει, όταν μαθαίνει να λέει «όχι», όταν αρχίζει σχολείο. Σπάνια, όμως, χαρακτηρίζονται αυτές οι εποχές ως μεταβατικές. Αντιθέτως, με το να επιμένουμε ότι η εφηβεία είναι «πέρασμα», μπορεί να ξεχάσουμε ότι είναι μια εποχή μεγάλη, σοβαρή, με δική της οντότητα, άξια προσοχής και μελέτης.

Η εφηβεία έχει τις ρίζες της στην παιδική ηλικία και είναι μια συνέχειά της· συγχρόνως αντιστοιχεί σε διακοπή μιας ως τώρα ήρεμης βιολογικής και ψυχολογικής ανάπτυξης. Είναι μια εποχή κατά την οποία δραστικές, βιολογικές, ψυχολογικές, πνευματικές και κοινωνικές αναδιοργανώσεις πρόκειται να συμβούν. Σ’ αυτή την περίοδο, η ενότητα σώματος και ψυχής γίνεται εμφανέστατη, ακόμα και γι’ αυτούς που δεν την πολυπιστεύουν. Είναι μια εποχή γεμάτη αντιφάσεις. Μια εποχή γεμάτη ζωντάνια και δράση και ενέργεια, γεμάτη ηρωισμό και ρομαντισμό και ιδεολογίες, γεμάτη ακεφιές και αδράνεια και υπνηλίες και επαναστάσεις, γεμάτη αντιρρήσεις, αντιδράσεις.

Κάθε παιδί που μεγαλώνει, θα περάσει οπωσδήποτε από τις βιολογικές μεταβολές αυτής της φάσης και θα ζήσει (ας ελπίσουμε) όλες τις ψυχολογικές, πνευματικές και κοινωνικές της αλλαγές. Παρ’ όλο που η ανάπτυξη στην εφηβεία γίνεται σ’ όλους τους τομείς, σπάνια γίνεται συγχρόνως. Έτσι, οι βιολογικές αλλαγές που επέρχονται τούτη την εποχή δεν είναι αναγκαστικά συγχρονισμένες με τις ψυχολογικές. Αυτό μας μπερδεύει συχνά: τον βλέπεις ψηλό, δυνατό και με γένια, αλλά έχει ακόμα τις ανάγκες του μικρού αγοριού.

Είπαμε, λοιπόν, ότι όλοι θα περάσουν απ’ αυτή την ηλικία και τη φάση. Το πώς θα την αντιμετωπίσει ο κάθε έφηβος εξαρτάται από τη γενετική του ιδιοσυστασία, από την παιδική του ζωή, από την ποιότητα των σχέσεων που έχει με την οικογένειά του, από προηγούμενες εμπειρίες του, από τους τρόπους άμυνας που έχει αναπτύξει, από τις δυνάμεις και αδυναμίες του, από τον πολιτισμό, μέσα στον οποίο μεγαλώνει, τις κοινωνικές, οικονομικές και πνευματικές συνθήκες, μέσα στις οποίες ζει. Γι’ αυτό ο Πέτερ Μπλος λέει. «Η ήβη είναι δημιούργημα της φύσης, η εφηβεία είναι δημιούργημα του ανθρώπου».

Η εφηβεία είναι μια δύσκολη φάση και για τους γονείς και για τους εφήβους. Είναι δύσκολη και γι’ αυτούς που τη γράφουν και την περιγράφουν.

Ίσως το κύριο χαρακτηριστικό της εφηβείας (εξ ου και η δυσκολία της αλλά και η μαγεία της) είναι ότι οι αλλαγές επέρχονται σ’ όλα τα αναπτυξιακά επίπεδα, αλλά, όπως είπαμε, όχι απόλυτα συγχρονισμένα. Βιολογικά οι έφηβοι αλλάζουν ξαφνικά, σε μέγεθος, βάρος, δύναμη και εμφάνιση. Μέσα σ’ αυτή τη βιολογική έκρηξη δεν είναι πάντα εύκολο να συγκεντρωθείς στην άλγεβρα, όταν τέτοια θαύματα συμβαίνουν στο σώμα σου! Όταν το στήθος σου δεν είναι αρκετά μεγάλο, ή παραείναι μεγάλο, οι γυμναστικές επιδείξεις αποκτούν άλλη σημασία από τις προηγούμενες. Οι ενδοκρινολογικές αλλαγές που γίνονται πρόκειται να αναπτύξουν δραστικά όλη σου τη σεξουαλική ταυτότητα και ζωή. Το δέρμα σου από ροδακινί γίνεται κακό και είτε βγάζεις γένια είτε δε βγάζεις, η ακμή είναι εξίσου μεγάλη. Κανείς που έχει έστω και μέτρια μνήμη δεν μπορεί (δεν πρέπει) να ξεχνάει τι σημαίνει αυτό. Αλλάζουν όλα σου τα επιθετικά και σεξουαλικά ένστικτα. «Το άλλο φύλο», με το οποίο έπαιζες μπάλα και έγραφες εκθέσεις, ξαφνικά αποκτάει κι αυτό σώμα και μάτια και χαμόγελο: είναι δύσκολο να κοιτάς μόνο τον πίνακα, όταν η μικρή, γλυκιά σου παλιόφιλη σηκώνεται κουνιστή, καμαρωτή να γράφει. Παράλληλα, αρχίζουν ν’ αλλάζουν όλες σου οι πνευματικές ιδιότητες. Τώρα αρχίζεις να σκέπτεσαι για τις σκέψεις σου, ανακαλύπτεις αφηρημένες έννοιες, «δημοκρατία, ελευθερία, δικαιοσύνη». Όλα αυτά γίνονται, ενώ ψυχολογικά ξεκινάει μια καινούργια αναδιοργάνωση. Τώρα αρχίζει «το ξαναδούλεμα» παλιών θεμάτων. Τώρα πρέπει να γίνει μια ψυχολογική ανακατάταξη, για να αποκτήσει ο έφηβος τη δικιά του προσωπικότητα και ταυτότητα: την καινούργια συναισθηματική, πνευματική και κοινωνική του οντότητα. Πρέπει να βρει καινούργιες λύσεις, ας πούμε, ψυχολογικά, πρέπει να αγαπήσει καινούργιους ανθρώπους, να βρει καινούργιες συντροφιές, καινούργιες ιδεολογίες, πρέπει να βρει κάποιο σκοπό στη ζωή του. Μεγάλη δουλειά. Κολοσσιαία. Συχνά, μας το λένε οι έφηβοι: «Θέλω να βρω τον εαυτό μου» ή λένε: «είμαι αυτό που είμαι» και, επειδή συχνά υπονοείται ή εκφράζεται το «κι αν σ’ αρέσει», μας θυμώνει και δεν ακούμε ότι είναι σαν να λέει «ψάχνω να με βρω». Αυτός λέει «αγωνίζομαι να με καθαρίσω» και ‘μείς απορούμε πώς το 10-χρονο παιδί που ξέραμε χτες, που ήταν υπάκουο και ήρεμο, ξαφνικά σηκώνει παντιέρα. Έτσι, μας διαφεύγει ο αγώνας: το να ψάχνεις να βρεις και να ξεδιαλύνεις τι είσαι εσύ ο ίδιος. Δεν προτείνω επιείκεια. Προτείνω γνώση. Και να θυμόμαστε ότι και ‘μείς που μεγαλώσαμε, συχνά ακόμη παλεύουμε μ’ αυτό το θέμα. Ίσως, γιατί δεν τελειώνει ποτέ αυτό το ψάξιμο: αλλά στην εφηβεία είναι τουλάχιστον φυσιολογικό και επίκαιρο και αναγκαίο.

Ανθή Δοξιάδη

Παρατηρήσεις

Α. Να αποδώσετε περιληπτικά τις έξι πρώτες παραγράφους του κειμένου («Η λέξη εφηβεία σημαίνει… και την περιγράφουν») σε 100-120 λέξεις.

Β1. Να βρείτε από ένα αντώνυμο για τις παρακάτω λέξεις: μνήμη, απόλυτα, αφηρημένος, φυσιολογικός, επιείκεια, γνώση.

Β2. Να γράψετε συνώνυμα και αντώνυμα των παρακάτω λέξεων: αναδιοργάνωση, επίκαιρος, αναγκαίος.

Β3. Να αντιστοιχίσετε τους ακόλουθους όρους με το σημασιολογικό περιεχόμενό τους: ιδεολογία, ιδεοληψία, ιδεολόγημα.

  • Ιδέα ή άποψη που επινοείται, για να υποστηρίξει θέσεις ή ενέργειες κάποιου.
  • Το σύνολο των πεποιθήσεων ενός ατόμου.
  • Νοσηρή κατάσταση που εκδηλώνεται με την επίμονη εμφάνιση ιδεών στη συνείδηση.

Β4.  Να αιτιολογήσετε τη χρήση των εισαγωγικών από τη συγγραφέα στην τελευταία παράγραφο του κειμένου.

Β5. Να επισημάνετε στοιχεία διαφορών μεταξύ των λέξεων:

επάγγελμα – εργασία

εμπειρία – πείρα

φυσιολογικός – φυσικός

μνήμη – μνημόνευση

Β6. Να σχηματίσετε προτάσεις με τις λέξεις αλλαγή, γνώση, επάγγελμα.

Β7.«Η εφηβεία είναι μια εποχή γεμάτη αντιφάσεις». Να αναλυθεί η άποψη της δοκιμιογράφου σε μια παράγραφο (100-120 λέξεις).

Παραγωγή Λόγου

Γ. Σε ένα άρθρο (500 λέξεων) που θα δημοσιευθεί στην εφημερίδα του σχολείου σας, να παρουσιάσετε τις αιτίες σύγκρουσης των εφήβων με τους μεγαλυτέρους, καθώς και τους τρόπους, με τους οποίους οι γονείς κυρίως, αλλά και οι νέοι μπορούν να βοηθήσουν στη σύγκλιση των δύο γενεών.

Δευτέρα 3 Νοεμβρίου 2025

Αστέρια

 

Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης «Πατέρα στο σπίτι» (ερωτήσεις σχολικού)

Daniel Eskridge

Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης «Πατέρα στο σπίτι» (ερωτήσεις σχολικού)

Το διήγημα γράφτηκε το 1894 και ανήκει στα λεγόμενα «αθηναϊκά» διηγήματα του Παπαδιαμάντη, τα οποία όμως δεν παρουσιάζουν ουσιαστικές διαφορές από τα «σκιαθίτικα». Απλώς η δράση τους ξετυλίγεται στην Αθήνα, αλλά οι ήρωες είναι φτωχοί και απλοί άνθρωποι χωρίς τίποτε αστικό στη συμπεριφορά τους. Σ’ αυτό το διήγημα είναι ιδιαίτερα εμφανής ο κοινωνικός προβληματισμός του συγγραφέα.

1. Αφού μελετήσετε α) το κοινωνικό περιβάλλον στο οποίο συμβαίνουν τα περιστατικά που αφηγείται ο συγγραφέας, β) τα πρόσωπα που κινούνται στο διήγημα, τους τύπους που διαγράφονται και τη συμπεριφορά τους, γ) τις καταστάσεις που διαμορφώνονται με την πορεία της αφήγησης, να συζητήσετε: α) Για τον κοινωνικό προβληματισμό του διηγήματος, β) Για το ρεαλισμό του Παπαδιαμάντη.

Το διήγημα γράφεται το 1894, ένα μόλις χρόνο δηλαδή μετά την επίσημη κήρυξη χρεοκοπίας του ελληνικού κράτους, και περιγράφει γεγονότα που εκτυλίσσονται σε μια φτωχογειτονιά της Αθήνας, στην οποία διαμένει και ο αφηγητής.
Με βασικό σημείο παρατήρησης το μπακάλικο, στο οποίο συχνάζει ο αφηγητής, ο συγγραφέας μας δίνει στοιχεία για τη δεινή κατάσταση στην οποία είχαν περιέλθει οι άνθρωποι της εποχής, εστιάζοντας μάλιστα την προσοχή του κυρίως σε μια πολυμελή οικογένεια, που εγκαταλείφθηκε από τον μέθυσο πατέρα. Το γεγονός αυτό εγείρει δύο βασικά ζητήματα, τα οποία και προσεγγίζονται κατά τη διάρκεια της αφήγησης. Από τη μία πρόκειται για τις δυσμενείς οικονομικές συνθήκες και την εξαθλίωση που βιώνει η οικογένεια της ιστορίας, και από την άλλη ο αρνητικός τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζεται μια γυναίκα από τον κοινωνικό της περίγυρο, ακόμη κι όταν αυτή έχει να θρέψει τέσσερα παιδιά και δεν έχει καθόλου πόρους.
Οικογενειακά παιχνίδια
Σε ό,τι αφορά την οικονομική κατάσταση των ανθρώπων, ο συγγραφέας, με δεδομένο κιόλας το γεγονός της προηγηθείσας χρεοκοπίας, δεν επιχειρεί μια γενική αποτίμηση της κατάστασης ή μιαν απόδοση ευθυνών. Περιορίζεται έτσι στον μικρόκοσμο της συγκεκριμένης οικογένειας που μαστίζεται κυρίως εξαιτίας της προσωπικότητας του πατέρα και της απροθυμίας του να εργαστεί περισσότερο, καθώς και να εγκαταλείψει τα επιζήμια μεθύσια του. Ο συγγραφέας, μάλιστα, γνωρίζοντας πόσο επώδυνο ήταν εκείνη την εποχή το όλο θέμα της οικονομικής ανέχειας, φροντίζει να διανθίσει το κείμενό του με χιουμοριστικές αναφορές (λογοπαίγνια με τα ονόματα των ηρώων, όπως για παράδειγμα η πολύτεκνη Γιαννούλα, που ονομάζεται Πολυκάρπου ή ο κουτσομπόλης και κακεντρεχής γείτονας, που διασκεδάζει με το να βλέπει το ζευγάρι να τσακώνεται, ο οποίος ονομάζεται Ξεφαντούλης).
Σε ό,τι αφορά τη θέση της γυναίκας, ο συγγραφέας παρακολουθεί με συμπάθεια την ιστορία της Γιαννούλας, η οποία κατηγορήθηκε από τον άντρα της και τους γείτονες για ανάρμοστη συμπεριφορά, επειδή δέχτηκε στο σπίτι της τον ευκατάστατο κουμπάρο. Παρατηρούμε πως ο Παπαδιαμάντης, όχι μόνο δηλώνει τη βεβαιότητά του πως η Γιαννούλα ήταν αθώα, αλλά παρουσιάζει κιόλας με πολλές λεπτομέρειες την άθλια κατάσταση στην οποία είχε φτάσει το σπιτικό της, αναγκάζοντάς τη να δει τον κουμπάρο ως, προσωρινή έστω, λύση στην επείγουσα ανάγκη να διασφαλίσει φαγητό για τα παιδιά της. Συγκεκριμένα, βρίσκουμε το εξής χαρακτηριστικό απόσπασμα για την εξαθλίωση στην οποία είχε φτάσει η οικογένεια:  «Τα παιδιά δεν είχον πάντοτε ψωμί. Η εστία σπανίως ήτο αναμμένη. Η γυνή εγόγγυζεν. Ο Μανόλης, όταν ήρχετο, την έτρωγε από την γρίνια. Τα παιδιά έκλαιαν. Η αχυροστρωμνή ήτο τρύπια.Η κουβέρτα δεν ήρκει να σκεπάση τα τρία μεγαλύτερα παιδιά.
Η λάμπα ήτο ακαθάριστη και δεν είχε πετρέλαιον. Η στάμνα είχε σπάσει προ τριών ημερών, και έπιναν από ένα τσαγγλί, οσάκις είχε νερόν η βρύσις της γειτονιάς. Η σκούπα, καταλερωμένη, είχε φαγωθή η μισή, και ελίπαινε το πάτωμα αντί να το σκουπίση. Το τηγάνι είχε τρυπήσει και ήτο άχρηστον. Η χύτρα ήτο ραγισμένη, και έσβηνε την φωτιάν διαρρέουσα, όταν φωτιά υπήρχε. Η κατσαρόλα ήτο παλαιά, φαγωμένη, αγάνωτη. Ο γανωτής είχε προτείνει ή να την αγοράση αντί πενήντα λεπτών, ή να την γανώση αντί πενήντα, με κίνδυνον, είπε, να τρυπήση και να γίνη άχρηστη. Η Γιαννούλα επροτίμησε να την κρατήση αγάνωτην.
Η ραπτική μηχανή είχε δοθή ενέχυρον δια δύο εικοσιπεντάρικα, τα οποία θα εχρησίμευαν δια τα γεννητούρια του τελευταίου μωρού και δι’ άλλας χρείας. Τα δύο εικοσιπεντάρικα δεν επεστράφησαν, και η μηχανή εκρατήθη.»
Τα κοινωνικά αυτά ζητήματα προσεγγίζονται από τον συγγραφέα με τρόπο αμιγώς ρεαλιστικό, υπό την έννοια πως με τις περιγραφές και μόνο των καταστάσεων, χωρίς ο ίδιος να χρειάζεται να σχολιάσει κάτι, τα γεγονότα μιλούν από μόνα τους. Αρκεί η περιγραφή του σπιτικού της Γιαννούλας για να γίνει σαφέστατη η εξαθλίωση των ανθρώπων της εποχής, αρκεί η εικόνα του μικρού παιδιού που ζητιανεύει λίγο λάδι, για να φανεί σε ποιο σημείο φτώχειας, πείνας και απελπισίας είχαν φτάσει τα χρόνια εκείνα πολλοί Έλληνες. Παρόλο που ο συγγραφέας επιλέγει να μιλήσει για μια συγκεκριμένη οικογένεια, γνωρίζει καλά πως το θέμα αυτό, η άθλια αυτή κατάσταση, είναι κοινή για πολλούς ανθρώπους, είναι μια εμπειρία κι ένα βίωμα που το γνωρίζουν καλά οι συγκαιρινοί του.
Το ίδιο άλλωστε συμβαίνει και σε ό,τι αφορά τη θέση της γυναίκας και το πόσο εύκολο ήταν εκείνη την εποχή να αμφισβητηθεί η ηθική ακεραιότητα, ακόμη και μιας μητέρας που έχει φτάσει στην έσχατη απελπισία και υποδέχεται στο σπίτι της έναν άνθρωπο που φέρνει τρόφιμα για τα παιδιά της (Πλην οι γειτόνισσες δεν ήσαν επιεικείς, και την εκακολόγησαν).
Στο πλαίσιο της αντικειμενικής και ρεαλιστικής παρουσίασης των γεγονότων, ο συγγραφέας επιλέγει πρόσωπα οικεία για την ελληνική τότε κοινωνία, με στοιχεία χαρακτήρα και συμπεριφορές, που τα έφερναν πολύ κοντά στον μέσο τύπο των ανθρώπων της εποχής.
Ο πατέρας: Είναι ο χαρακτηριστικός τύπος ανθρώπου, ο οποίος ενώ παντρεύεται και αποκτά παιδιά -ίσως ακολουθώντας το κοινωνικό πρότυπο- δεν έχει επί της ουσίας κανένα σεβασμό για την έννοια της πατρότητας. Αδιαφορεί για τα παιδιά του, αδιαφορεί για τη βασανιζόμενη γυναίκα του, και συνεχίζει τα μεθύσια και τις κραιπάλες, σαν να μην έχει υποχρεώσεις. Είναι τεμπέλης και το μόνο που τον απασχολεί είναι η καλοπέρασή του, κάτι που γίνεται ιδιαιτέρως σαφές, όταν αφού έχει αφήσει το σπιτικό του να εξαθλιωθεί πλήρως, τελικά εγκαταλείπει τα παιδιά του και πηγαίνει να ζήσει με μια παλιά φιλενάδα του. Αν και πατέρας τεσσάρων παιδιών, μοιάζει να μην αντιλαμβάνεται τις ευθύνες του. Προτιμά να ξοδεύει τα χρήματά του για να πίνει, και όχι για να εξασφαλίσει φαγητό για τα παιδιά του.
Η Γιαννούλα: Είναι το πρότυπο της μητέρας που εργάζεται όσο πιο σκληρά μπορεί για τα παιδιά της και θυσιάζει κάθε τι στη ζωή της για χάρη τους. Αντιμέτωπη, ωστόσο, με την αδιαφορία και την αχρειότητα του συζύγου της, κάνει το λάθος να υποκύψει, όχι με ερωτικές διαθέσεις βέβαια, στην πολιορκία του πλούσιου κουμπάρου. Η Γιαννούλα, που ως γυναίκα «ήξευρεν από ψευτοπολιτικήν», επιτρέπει στον κουμπάρο να έρχεται στο σπίτι της και δέχεται τα πολύτιμα γι’ αυτήν ψώνια που της φέρνει, όχι γιατί τον βλέπει ερωτικά, αλλά γιατί δεν έχει άλλη επιλογή. Δεν έχει κανέναν οικονομικό πόρο, τα παιδιά της πεινούν κι η ίδια είναι απελπισμένη. Έτσι, η ψευτοπολιτική της συνίσταται στο ότι ενθαρρύνει τις επισκέψεις του πλούσιου διεκδικητή της, για όσο καιρό μπορεί, μόνο και μόνο για να παίρνει από αυτόν ό,τι της προσφέρει ως δώρο. Βέβαια, ενώ ο κουμπάρος δεν είχε τίποτα να χάσει, αφού είτε κατάφερνε να δελεάσει τη Γιαννούλα είτε όχι, θα μπορούσε εύκολα να βρει μια άλλη γυναίκα, η Γιαννούλα διακινδύνευσε την τιμή και την αξιοπρέπειά της, χάνοντας τελικά το σύζυγό της.
Ο κυρ-Ζάχος ο Ξεφαντούλης: Ο γείτονας του ζευγαριού που σπεύδει να ενημερώσει τον σύζυγο της Γιαννούλας, για την υποτιθέμενη σχέση της με τον κουμπάρο, είναι ο χαρακτηριστικά μικροπρεπής και κακεντρεχής τύπος του ανθρώπου, που βρίσκει ευχαρίστηση μέσα από τα προβλήματα και τη δυστυχία των άλλων.
Ο παντοπώλης: Ο φίλος του αφηγητή αποτελεί ένα θετικό πρόσωπο στην ιστορία, καθώς παραμένει ένας τίμιος άνθρωπος, τόσο στις επαγγελματικές του συναλλαγές,

Αστέρια Α

 στα λεγόμενα «αθηναϊκά» διηγήματα του Παπαδιαμάντη, τα οποία όμως δεν παρουσιάζουν ουσιαστικές διαφορές από τα «σκιαθίτικα». Απλώς η δράση τους ξετυλίγεται στην Αθήνα, αλλά οι ήρωες είναι φτωχοί και απλοί άνθρωποι χωρίς τίποτε αστικό στη συμπεριφορά τους. Σ' αυτό το διήγημα είναι ιδιαίτερα εμφανής ο κοινωνικός προβληματισμός του συγγραφέα.

— Μπάρμπα, βάλε μου λίγο λαδάκι μες στο γυαλί, είπε η μάνα μου, γιατί δεν έχουμε πατέρα στο σπίτι.

— Χωρίς πεντάρα;

— Ναι.

— Και τι έγινε ο πατέρας σου;

— Να, πάει να βρη άλλη γυναίκα.

Ήτο πενταετές παιδίον, ζωηρόν, με λάμπρους μεγάλους οφθαλμούς, ρακένδυτον.* Και με παιδικήν χάριν, με σπαρακτικόν εν τη αθωότητι μειδίαμα, επρόφερεν εκάστοτε την φράσιν ταύτην, της οποίας όλον το βάθος δεν ήτο ικανόν να κατανοήση, τόσον ώστε οι άνθρωποι οι μη έχοντες να κάμουν τίποτε, καθώς εγώ, πολλάκις το εκάλουν, και απέτεινον* αυτώ την άνω ερώτησιν του μικρού παντοπώλου της γειτονιάς, μόνον και μόνον δια ν' ακούσωσιν από το στόμα του την απόκρισιν.

— Να, πάει να βρει άλλη γυναίκα.

Δεν ήτο η πρώτη φορά οπού το έβλεπα. Κατ' εκείνην την ημέραν συνέβη να είμαι πλούσιος, διότι είχα κατορθώσει μετά πέντε εκλιπαρήσεις,* και μετά τέσσαρας αποπομπάς,* να λάβω δεκαπέντε δραχμάς, απέναντι ογδοήκοντα οφειλομένων μοι δι' αμοιβήν φιλολογικής εργασίας πέντε εβδομάδων. Κατά τας τοιαύτας δε ημέρας, ισαρίθμους με τας σελήνας του ενιαυτού,* μοι συμβαίνει, χωρίς να φροντίσω να πληρώσω μέρος των χρεών μου, να εξοδεύω μονοημερίς τα δυο τρίτα του ούτω πως εκβιασθέντος ποσού, φυλάττων φρονίμως το τρίτον δια τας επομένας τρεις εβδομάδας.

Έκραξα το παιδίον και του έδωκα μίαν πεντάραν. Εκείνο την έλαβεν, έβγαλεν έξω από τα χείλη την γλώσσαν, με μειδίαμα ευδαιμονίας, και ατένίζον με είπε:

— Δο μ' κι άλλη, μπάρμπα!

* * *

Δεν ήτο το μόνον παιδίον, το οποίον ήρχετο εις το μικρόν εκείνο παντοπωλείον της οδού Σ..., κατά την δυτικήν εσχατιάν* της πόλεως. Πτωχαί γυναίκες έστελναν συνήθως τας πενταετείς ή επταετείς κορασίδας των δια να οψωνίσουν. Συνέβαινε καθ' εσπέραν να κάθημαι επί ημίσειαν ώραν και πλέον, συνομιλών με δυο ή τρεις φίλους, πίνοντας το ορεκτικόν των, εις το μικρόν μαγαζίον, ενίοτε δε να λαμβάνω εκεί το λιτόν δείπνον μου. Πολλάκις τριετή νήπια ψελλίζοντα τα έστελναν αι προκομμένοι αι μητέρες των, με επικίνδυνα ποτήρια ή φιαλίδια εις τας χείρας, δια ν' αγοράσουν κασί ή λάι ή λυκάζι.* Εν τούτων εζήτει να του δώσουν ένα κουμπί (σκουμβρί), άλλο εζήτει μια πεντάρα πίτα (σπίρτα). Την γλώσσαν των μόνος ο νεαρός παντοπώλης, ο φίλος μου, ήτο ικανός να την εννοή. Ο ίδιος εσπλαγχνίζετο ενίοτε και έστελνε προπομπούς* τους ιδίους του υπηρέτας έως την θύραν των μικρών παιδίων, δια να φθάσουν ταύτα ασφαλώς εις την μητέρα των.

Συχνά συνέβαινε να ξεχάση η μικρά παιδίσκη, πενταέτις ή εξαέτις, το είδος, το οποίον εστάλη ν' αγοράση, και να είπη άλλα αντ' άλλων.

Εντεύθεν παράπονα, διαμαρτυρίαι εκ μέρους των μητέρων, ύβρεις κατά του μπακάλη. Πάντοτε τον μπακάλην έβγαζαν πταίστην. Το παιδί ποτέ δεν έπταιε.

Άλλοτε συνέβη να του πέση εις τον δρόμον το μισό το ρύζι, ή να φάγη την μισήν την ζάχαριν. Τότε η μήτηρ ή η γιαγιά κατήρχετο η ιδία, και ύβριζε τον μπακάλην, λέγουσα ότι τέτοιος ήτον, τον ήξευρεν αυτή, όλο ξίκικα* επώλει· μ' αυτά εζητούσε να πλουτίση κι αυτός. Και δύναμαι να μαρτυρήσω ότι ο μπακάλης ήτο, ως εμπορευόμενος και ως άτομον, τίμιος άνθρωπος. Άλλοτε πάλιν, ο μικρός ψωνιστής, το δεινότερον,* έχανε καθ' οδόν τα λεπτά, τα ρέστα, όσα έλαβεν από τον παντοπώλην. Πλην δια τούτο είχε ληφθή η πρόνοια να τυλίγωνται τα ρέστα εις χαρτίον, και κάποτε να δένωνται κομπόδεμα εις ράκος* και να εμβάλλωνται εις την τσέπην του μικρού. Και όμως πολλάκις εχάνοντο πεντάλεπτα και δεκάλεπτα και ολόκληροι λιμοκοντόροι.* Και πάλιν ο μπακάλης έπταιεν.

* * *

Αλλ' ας επανέλθω εις το παιδίον περί ου* ο λόγος εν αρχή. Δεν είμαι ποτέ πολυπράγμων*, αλλ' ο φίλος μου ο μικρός παντοπώλης ήξευρεν, ως εικός, όλα τα μυστικά της γειτονιάς. Ήτο γενικός θεματοφύλαξ* των αλλότριων* υποθέσεων. Δεν ηξεύρω αν το βλέμμα μου του εφάνη ερωτηματικόν, αλλ' όταν ευκαίρησεν, αυθόρμητος ήρχισε να μου διηγήται την ιστορίαν.

Προ εννέα ετών ο Μανόλης ο Φλοεράκης είχε νυμφευθή την Γιαννούλαν Πολυκάρπου. Εκ της συζυγίας ταύτης εγεννήθησαν πέντε τέκνα, εξ ων το τρίτον ήτο το παιδίον εκείνο.

Ο Μανόλης ήτο ξυλουργός, αλλά δεν διέπρεπε πολύ επί φιλοπονία.* Ειργάζετο, οσάκις είχεν εργασίαν, από την Τρίτην έως την Παρασκευήν. Το Σάββατον πρωί τού επονούσεν αίφνης η μέση του, την Δευτέραν τού επονούσε το κεφάλι. Εννοείται ότι διήρχετο εν κραιπάλη* από το Σάββατον εσπέρας έως την Δευτέρα πρωί.

Η γυνή ήτο φιλεργός.* Είχε ραπτικήν μηχανήν και κατεσκεύαζεν υποκάμισα. Εκέρδιζεν ούτω εν τάλιρον την εβδομάδα, το οποίον, προστιθέμενον εις τας δεκατρείς ή δεκατέσσαρας δραχμάς, όσας εκέρδιζεν εκείνος, και εκ των οποίων τα ημίση του εχρειάζοντο δια το τακτικόν μεθύσι της Κυριακής, μόλις ήρκει προς συντήρησιν της οικογενείας.

Πλην η οικογένεια ηύξανε, σχεδόν κάθε χρόνον. Ανά εν κουτσουβέλι,* ή κατσιβέλι,* εγεννάτο τακτικά κάθε δεκαοκτώ μήνας, με κανονικότητα απελπιστικήν. Η οικογένεια ηύξανεν, αλλά το εισόδημα ηλαττούτο. Η εργασία εγένετο σπανιωτέρα. Η ραπτική μηχανή παρερρίφθη εις μίαν γωνίαν, ετέθη εις αχρηστίαν. Η Γιαννούλα, μη προφθάνουσα ν' απογαλακτίση εν μωρόν, και αρχίζουοα να βυζάνη αμέσως άλλο, μόλις επαρκούσα δια να πλύνη ράκη, δεν είχε πλέον καιρόν να ράπτη υποκάμισα.

Ο Μανώλης δεν έπαυσε να μεθύη τακτικά από το Σαββατόβραδον έως το εξημέρωμα της Δευτέρας. Η Γιαννούλα δεν είχε πλέον δεύτερον φόρεμα. Τα παιδιά δεν είχον πάντοτε ψωμί. Η εστία σπανίως ήτο αναμμένη. Η γυνή εγόγγυζεν. Ο Μανόλης, όταν ήρχετο, την έτρωγε από την γρίνια. Τα παιδιά έκλαιαν. Η αχυροστρωμνή ήτο τρύπια. Η κουβέρτα δεν ήρκει να σκεπάση τα τρία μεγαλύτερα παιδιά.

Η λάμπα ήτο ακαθάριστη και δεν είχε πετρέλαιον. Η στάμνα είχε σπάσει προ τριών ημερών, και έπιναν από ένα τσαγγλί*, οσάκις είχε νερόν η βρύσις της γειτονιάς. Η σκούπα, καταλερωμένη, είχε φαγωθή η μισή, και ελίπαινε το πάτωμα αντί να το σκουπίση. Το τηγάνι είχε τρυπήσει και ήτο άχρηστον. Η χύτρα ήτο ραγισμένη, και έσβηνε την φωτιάν διαρρέουσα, όταν φωτιά υπήρχε. Η κατσαρόλα ήτο παλαιά, φαγωμένη, αγάνωτη. Ο γανωτής είχε προτείνει ή να την αγοράση αντί πενήντα λεπτών, ή να την γανώση αντί πενήντα, με κίνδυνον, είπε, να τρυπήση και να γίνη άχρηστη. Η Γιαννούλα επροτίμησε να την κρατήση αγάνωτην.

Η ραπτική μηχανή είχε δοθή ενέχυρον δια δύο εικοσιπεντάρικα, τα οποία θα εχρησίμευαν δια τα γεννητούρια του τελευταίου μωρού και δι' άλλας χρείας. Τα δύο εικοσιπεντάρικα δεν επεστράφησαν, και η μηχανή εκρατήθη.

* * *

Εις τοιαύτην κατάστασιν ήτο η οικία, όταν εισεχώρησεν ο κουμπάρος εντός.

Ο κουμπάρος ήτο άγαμος και τεσσαροκοντούτης, παχύς, ευμορφάνθρωπος με πλατύ ζουνάρι. Ήτο μέγας και πολύς, κομματάρχης ενός των πολιτευτών της Αττικής, είχε κερδίσει χρήματα από κάτι ενοικιάσεις. Ήτο άνθρωπος μ' επιρροήν.

Κατ' αρχάς ήρχετο άπαξ του μηνός. Είτα ήλθε δις εις μίαν εβδομάδα, φέρων κρέας και μικρά τινα δώρα δια τα παιδία. Κατόπιν ήρχισε να έρχεται ημέραν παρ' ημέραν. Τέλος ήρχετο καθ' εκάστην, φέρων πάντοτε οψώνια.

Τις οίδε ποίους σκοπούς έτρεφεν ο κουμπάρος. Πλην η Γιαννούλα ήτον τίμια, όσον και πάσα άλλη.

Η Γιαννούλα ήτον τίμια, αλλ' ο Μανώλης ήτον ζηλιάρης. Και μετά πολλά εσπερινά δείπνα τα οποία έφαγεν εις την οικίαν ομού με τον κουμπάρον, μετά πολλάς δε πρωινάς σκηνάς τας οποίας έκαμεν εις την γυναίκα του, ήρχισε να μην είναι συνεπής εις τίποτε, κάποτε μάλιστα να ξενοκατιάζη.*

Της είχε διηγηθή πολλάκις ότι, πριν την πάρη, είχε μία φιλενάδα. Εκείνη είχε νυμφευθή έκτοτε, ίσως χωρίς παπά, καθώς συνηθίζεται κάποτε εις την πτωχήν συνοικίαν. Τώρα φαίνεται ότι την είχε ξανανταμώσει, αυτήν την παλαιάν γνωριμίαν, και δια τούτο έλειπεν από το σπίτι βραδιές βραδιές.

Όσο δια την Γιαννούλαν, το μόνον έγκλημά της ήτο ότι, ίσως, είχε πολιτέψει* τον κουμπάρον, και δεν τον είχε διώξει μίαν και καλήν. Ο κουμπάρος ήξευρε, βλέπετε, από πολιτικήν, και αυτή, ως γυνή οπού ήτον, ήξευρεν από ψευτοπολιτικήν. Πλην οι γειτόνισσες δεν ήσαν επιεικείς, και την εκακολόγησαν. Και εις των γειτόνων, ο κυρ-Ζάχος ο Ξεφαντούλης, ήτο της αρχής ότι έπρεπεν ο ενδιαφερόμενος «να ξέρη τι τρέχει». Και η υστεροβουλία, η λανθάνουσα και αυτόν τον ίδιον, ήτο να εύρη διασκέδασιν αυτός με τες φωνές, με τες κατακεφαλιές, με τα τραβήγματα των μαλλιών και με το χώρισμα του ανδρογύνου.

Αυτό θα ειπή να σου θέλη τις το καλόν σου, να κήδεται* της τιμής σου, δηλαδή. Να σε βάλη να σκοτωθής.

* * *

Μετά τελευταίαν φοβεράν σκηνήν, από την οποίαν η Γιαννούλα εβγήκε με μισήν πλεξίδα, με εν μάγουλον αιματωμένον, και με σχισμένον υποκάμισον —και όλοι οι φρονιμότεροι άνθρωποι της γειτονιάς έτρεφον την πεποίθησιν, την οποίαν συμμερίζεται και ο γράφων, ότι η Γιαννούλα ήτον αθώα— ο Μανώλης έγινεν άφαντος. Επήγε να ενταμώση οριστικώς την παλαιάν του γνωριμίαν.

Ο κουμπάρος εν τω μεταξύ είχε παύσει τας συχνάς επισκέψεις του. Είχεν αρραβωνισθή. Γεροντοπαλίκαρον ακμαίον, καλοκαμωμένος, ευμορφάνθρωπος, με πλατύ ζουνάρι, κομματάρχης, μέγας και πολύς, κερδίσας χρήματα από τας ενοικιάσεις, επόμενον ήτο να εύρη νύμφην με προίκα.

Η Γιαννούλα τον είχε πολιτέψει η πτωχή. Μόνον τούτο το αμάρτημα είχε πράξει. Αλλά τα παιδιά επεινούσαν. Πλην εκείνος εβαρύνθη να περιμένη, κι έφυγε με την ώραν του.

Και η Γιαννούλα έμεινε με τα τέσσαρα παιδιά —το πέμπτον είχεν αποθάνει, ανακληθέν* ενωρίς υπό του Πολυευσπλάγχνου και Πανσόφου εις τον κήπον τον ανθηρόν, εις το ωραίον περιβολάκι με τα κρίνα και με τους ναρκίσσους, μετά των οποίων φυτεύονται και ανθούσιν εσαεί* και τα άκακα νήπια— έμεινε, λέγω, με τα τέσσαρα παιδία, χωρίς πατέρα, και χωρίς κουμπάρον.

Έμεινε χωρίς άρτον εις το ερμάρι και χωρίς φωτιάν εις την εστίαν, χωρίς φόρεμα, χωρίς στρωμνήν, χωρίς σκέπασμα, χωρίς χύτραν και χωρίς στάμναν και χωρίς ραπτικήν μηχανήν!

Και το τρίτον παιδίον, ο Μήτσος, εκείνο το οποίον έβλεπα, ήρχετο εις το παντοπωλείον, και εζήτει από τον μικρόν μπακάλην, όστις ήτο ακριβής εις τα σταθμά,* αλλά δεν εννόει από ελεημοσύνην, ήρχετο και εζήτει να του στάξη «μια σταξιά λάδι στο γυαλί», αυτό το οποίον θα ήτο άξιον να στάξη μίαν σταγόνα νερού εις πολλών πλουσίων χείλη, εις τον άλλον κόσμον.

Και ητιολόγει την αίτησίν του λέγον:

— Δεν έχουμε πατέρα στο σπίτι!


ρακένδυτος: ντυμένος με ράκη (κουρέλια), κουρελιάρης.
απέτεινον: του αποτείνω· απευθύνω.
εκλιπαρήσεις: ικεσίες.
αποπομπή: διώξιμο (αποπέμπω).

Τετάρτη 22 Οκτωβρίου 2025

Αστέρια Α

 


Να αποδώσετε τις παρακάτω συνυποδηλωτικές φράσεις του κειμένου στη δηλωτική τους χρήση:

  1. διαποτιζόμαστε στο εσωτερικό μας μέρα με την ημέρα.
  2. δεν είναι παράξενο πως εκτροχιάζεται η εφηβική ηλικία .

Stars

  Καλή αρχή αστέρια μου!!!!! Θεματική ΕνότηταΚύρια Στοιχεία & Χαρακτηριστικά Βιογραφία • Καταγωγή από πλούσια αριστοκρατική οικογένεια τ...