Κυριακή 28 Φεβρουαρίου 2021

 ΧΟΡΟΣ

Καὶ μὴν πρὸ πυλῶν ἥδ᾽ Ἰσμήνη,

εἰβομένη κάτω

φιλάδελφα δάκρυ᾽·

ὕπερ δ᾽ ὀφρύων

νεφέλη αἰσχύνει

αἱματόεν ῥέθος,

τέγγουσ᾽

εὐῶπα παρειάν.

ΚΡΕΩΝ

Σὺ δ᾽, ὡς ἔχιδν᾽ ἣ κατ᾽ οἴκους

ὑφειμένη λήθουσά μ᾽ ἐξέπινες,

οὐδ᾽ ἐμάνθανον

τρέφων δύ᾽ ἄτα

κἀπαναστάσεις

θρόνων,

φέρ᾽, εἰπὲ δή μοι,

καὶ σὺ τοῦδε τοῦ τάφου

φήσεις

μετασχεῖν,

ἢ ᾽ξομῇ τὸ μὴ εἰδέναι;

ΙΣΜΗΝΗ

Δέδρακα τοὔργον,

εἴπερ ἥδ᾽ ὁμορροθεῖ,

καὶ ξυμμετίσχω

καὶ φέρω τῆς αἰτίας.

ΑΝΤΙΓΟΝΗ

Ἀλλ᾽ ἡ δίκη

οὐκ ἐάσει τοῦτό γ᾽ σ᾽,

ἐπεὶ οὔτ᾽ ἠθέλησας

οὔτ᾽ ἐγὼ ᾽κοινωσάμην.

ΙΣΜΗΝΗ

Ἀλλ᾽ ἐν κακοῖς τοῖς σοῖσιν

οὐκ αἰσχύνομαι

ποιουμένη ἐμαυτὴν

ξύμπλουν τοῦ πάθους.

ΑΝΤΙΓΟΝΗ

Ἅιδης χοἰ κάτω

ξυνίστορες ὧν τοὔργον·

ἐγὼ δὲ φιλοῦσαν λόγοις

οὐ στέργω φίλην.

ΙΣΜΗΝΗ

Κασιγνήτη,

μήτοι μ᾽ ἀτιμάσῃς

τὸ μὴ οὐ θανεῖν τε σὺν σοὶ

τὸν θανόντα θ᾽ ἁγνίσαι.

ΑΝΤΙΓΟΝΗ

Μή μοι θάνῃς σὺ κοινά,

μηδ᾽ ἃ μὴ ᾽θιγες

ποιοῦ σεαυτῆς·

ἀρκέσω θνῄσκουσ᾽ ἐγώ.

ΙΣΜΗΝΗ

Καὶ τίς βίος μοι φίλος

σοῦ λελειμμένῃ;

ΑΝΤΙΓΟΝΗ

Κρέοντ᾽ ἐρώτα·

τοῦδε γὰρ σὺ κηδεμών.

ΙΣΜΗΝΗ

Τί ταῦτ᾽ ἀνιᾷς μ᾽

οὐδὲν ὠφελουμένη;

ΑΝΤΙΓΟΝΗ

Ἀλγοῦσα μὲν δῆτ᾽,

εἰ γέλωτ᾽ ἐν σοὶ γελῶ.

ΙΣΜΗΝΗ

Τί ἂν ἔτ᾽ ὠφελοῖμ᾽ σ᾽

ἀλλὰ νῦν δῆτ᾽ ἐγώ;

ΑΝΤΙΓΟΝΗ

Σῶσον σεαυτήν·

οὐ φθονῶ σ᾽ ὑπεκφυγεῖν.

ΙΣΜΗΝΗ

Οἴμοι τάλαινα,

κἀμπλάκω τοῦ σοῦ μόρου;

ΑΝΤΙΓΟΝΗ

Σὺ μὲν γὰρ εἵλου ζῆν,

ἐγὼ δὲ κατθανεῖν.

ΙΣΜΗΝΗ

Ἀλλ᾽ οὐκ ἐπ᾽ ἀρρήτοις γε

τοῖς ἐμοῖς λόγοις.

ΑΝΤΙΓΟΝΗ

Σὺ μὲν τοῖς,

᾽δόκουν φρονεῖν καλῶς

τοῖς δ᾽ ἐγὼ.

ΙΣΜΗΝΗ

Καὶ μὴν ἡ ᾽ξαμαρτία

ἴση νῷν ἐστιν.

ΑΝΤΙΓΟΝΗ

Θάρσει·

σὺ μὲν ζῇς,

ἡ δ᾽ ἐμὴ ψυχὴ

πάλαι τέθνηκεν,

ὥστε τοῖς θανοῦσιν ὠφελεῖν.

ΧΟΡΟΣ

Μα να μπροστά στις πύλες η Ισμήνη

χύνοντας κάτω

δάκρυα αγάπης για την αδερφή της

και πάνω από τα φρύδια της

ένα σύννεφο  ασχημίζει

το κατακόκκινο πρόσωπο της

καθώς βρέχει με δάκρυα

τα ωραία μάγουλά της.

ΚΡΕΩΝ

Εσύ που σαν οχιά μέσα στο σπίτι μου

κρυμμένη μου έπινες το αίμα

και δεν ήξερα

ότι έτρεφα δύο καταστροφές

και επαναστάτριες

κατά του θρόνου μου.

εμπρός πες μου,

σε αυτή την ταφή

θα ομολογήσεις

και εσύ ότι πήρες μέρος

ή θα ορκιστείς ότι δεν ξέρεις τίποτα;

ΙΣΜΗΝΗ

Το έχω κάνει το έργο

αν και αυτή συμφωνεί

και συνεργάστηκα

και δέχομαι την κατηγορία.

ΑΝΤΙΓΟΝΗ

Μα η Δίκη

δεν θα στο επιτρέψει αυτό

επειδή  ούτε εσύ θέλησες

ούτε εγώ σε έκανα συνεργό.

ΙΣΜΗΝΗ

Αλλά μέσα στις συμφορές σου

δεν ντρέπομαι

να μοιραστώ μαζί σου

τα βάσανα.

ΑΝΤΙΓΟΝΗ

Ο Άδης και οι Θεοί του κάτω κόσμου

ξέρουν καλά ποιος έκανε την πράξη

και εγώ αυτή που με λόγια αγαπά

δεν τη θεωρώ δικό μου άνθρωπο.

ΙΣΜΗΝΗ

Αδερφή μου,

μη μου στερήσεις την τιμή

να πεθάνω μαζί σου

και να τιμήσω το νεκρό.

ΑΝΤΙΓΟΝΗ

Ούτε θα πεθάνεις μαζί μου,

ούτε όσα δεν άγγιξες

θα κάνεις δικά σου.

Αρκεί να πεθάνω εγώ.

ΙΣΜΗΝΗ

Και ποια χαρά θα έχω στη ζωή

αν στερηθώ εσένα;

ΑΝΤΙΓΟΝΗ

Τον Κρέοντα ρώτα·

γιατί για αυτόν νοιάζεσαι εσύ.

ΙΣΜΗΝΗ

Γιατί με πικραίνεις με αυτά

χωρίς κανένα κέρδος;

ΑΝΤΙΓΟΝΗ

Υποφέρω όμως

αν γελώ εις βάρος σου.

ΙΣΜΗΝΗ

Σε τι θα μπορούσα να σε ωφελήσω

έστω και τώρα εγώ;

ΑΝΤΙΓΟΝΗ

Σώσε τον εαυτό σου.

Δε σε φθονώ αν σωθείς.

ΙΣΜΗΝΗ

Αλίμονο η δύστυχη

και να μην μοιραστώ την τύχη σου;

ΑΝΤΙΓΟΝΗ

Ναι γιατί εσύ προτίμησες τη ζωή

ενώ εγώ το θάνατο.

ΙΣΜΗΝΗ

Αλλά όχι χωρίς να εκφράσω

τις δικαιολογίες μου.

ΑΝΤΙΓΟΝΗ

Εσύ στα μάτια αυτών

φαίνεσαι ότι σκέφτεσαι σωστά

εγώ στα μάτια άλλων.

ΙΣΜΗΝΗ

Και όμως έτσι το παράπτωμα

είναι ίσο και για τις δυο μας.

ΑΝΤΙΓΟΝΗ

Κουράγιο!

Εσύ ζεις,

η δική μου όμως ψυχή

από καιρό έχει πεθάνει,

ώστε να υπηρετήσω τους νεκρούς.

Ανάλυση Πέμπτης Ενότητας

Η Ισμήνη μπαίνει στη σκηνή από την πλάγια θύρα του παλατιού συντετριμμένη όπως δείχνουν τα άφθονα δάκρυα στα μάγουλά της. Οι ηθοποιοί στην αρχαία τραγωδία φορούσαν μάσκες και επειδή το πρόσωπό τους δεν φαινόταν ο ποιητής πρέπει να περιγράψει τις αλλαγές στην ψυχική τους διάθεση. Η νέα συνοδεύεται από δύο φρουρούς που γνωρίζουμε από την προηγούμενη σκηνή ότι στάλθηκαν γα να την φέρουν (στ 491). Φαίνεται ότι η Ισμήνη γνωρίζει όσα έχουν συμβεί:την ταφή το Πολυνείκη, τη σύλληψη της Αντιγόνης και την απόφαση του Κρέοντα να την θανατώσει. Η σκηνή είναι τριγωνική (Ισμήνη-Αντιγόνη- Κρέων), καινοτομία του Σοφοκλή, γιατί με αυτόν τον τρόπο εκφράζει την πολυπλοκότητα των χαρακτήρων.

Κυρίαρχο πρόσωπο της σκηνής είναι η Ισμήνη. Ο Κρέων τη χαρακτηρίζει έχιδνα, συμφορά και ανατροπέα. Η στάση της απέναντί του την αποκαθιστά ηθικά. Εξιλεώνεται και κερδίζει τη συμπάθεια των θεατών με τη μετάνοιά της. Δείχνει ευαισθησία και τόλμη. Εκείνο που κινεί τη δράση της εδώ είναι η αγάπη της για την αδερφή της που κινδυνεύει και η συναίσθηση του καθήκοντος προς το νεκρό Πολυνείκη, που ξύπνησε μέσα της. Η ξαφνική τόλμη που επιδεικνύει δεν έρχεται σε πλήρη αντίθεση προς τη συμπεριφορά της στον πρόλογο. Ακόμα και σε στιγμές έξαρσης δεν μπορεί να ξεφύγει από τη γυναικεία φύση της. Ικετεύει, επαινεί, δέχεται άγριες προσβολές καθώς η αδερφή της τη διώχνει από κοντά της.

Όταν η Ισμήνη προσφέρεται να πεθάνει μαζί της, η Αντιγόνη μαλακώνει κάπως αλλά δεν αλλάζει γνώμη. Η ιδέα της ταφής και η πραγματοποίησή της ανήκουν αποκλειστικά σε αυτή και αυτή αναλαμβάνει τις ευθύνες για τις πράξεις της. Η έξαρση της Ισμήνης και η τοποθέτηση της Αντιγόνης πάνω από αυτή τονίζει ακόμα περισσότερο το ηθικό μεγαλείο της ηρωίδας.

Η παρουσία της Ισμήνης προσδίδει εξωτερική αλλά και εσωτερική κίνηση στο δράμα με την απροσδόκητη τροπή που παίρνουν τα πράγματα καθώς η Ισμήνη ομολογεί ότι είναι συνένοχη στην ταφή. Η ισορροπία όμως που πήγε να δημιουργηθεί ανατράπηκε από την απόλυτη άρνηση της Αντιγόνης να δεχτεί την προσφορά της αδερφής της.

Η Ισμήνη εκλιπαρεί την Αντιγόνη να δεχτεί τη συνενοχή της και προσπαθεί να τη συγκινήσει, αναφέροντας την ατίμωση που θα υποστεί στην υπόλοιπη ζωή της. Θα είναι απομονωμένη ηθικά και θα υποφέρει από τη δημόσια κατακραυγή για τη δειλία που έδειξε. Η Αντιγόνη όμως είναι αμετάπειστη. Αναλαμβάνει όλη την ευθύνη της πράξης της και δε δέχεται να ελαφρύνει τη θέση της με τη βοήθεια που της προσφέρει η αδερφή της. Για αυτό απαντάει ειρωνικά στην Ισμήνη ότι πρέπει να ρωτήσει τον Κρέοντα γιατί κάνει ότι τον ευχαριστεί υπενθυμίζοντας της τα λόγια της στον πρόλογο.

Απωθεί σκληρά την αδερφή της από το θάνατο γιατί εκείνη δε δικαιούται αυτή τη τιμή. Ο δρόμος που ακολουθεί τη φέρνει όλο και πιο μακριά από την αδερφή της, στην απόλυτη μοναξιά της. Όμως η ερώτηση της αδερφής της γιατί την πληγώνει χωρίς όφελος, μαλακώνει κάπως την καρδιά της και με οξύμωρο ύφος δηλώνει ότι τη χλεύασε για τη στάση της απέναντι στον Κρέοντα, αλλά αυτό έγινε με πολύ λύπη.

Μέσα λοιπόν από τη στυγνότητα των λόγων της προς την Ισμήνη βλέπουμε τις αναλαμπές της φιλόστοργης ψυχής της. Δεν ήθελε να παρασύρει την αδερφή της άδικα στον θάνατο. Εξάλλου αυτή έχει διακόψει κάθε σχέση με τη ζωή. Με την εκπλήρωση του καθήκοντός της εκπληρώνει και τον προορισμό της ζωής της. Ανοίγει το στόμα της μόνο για να σώσει, με αυτό το φαινομενικά σκληρό τρόπο, την αδερφή της.

Πέμπτη 11 Φεβρουαρίου 2021

Κλασικό(ς), όπως το χρησιμοποιούμε στην καθημερινή ομιλία, σημαίνει τυπικό(ς), παραδειγματικό(ς) (μια κλασική περίπτωση), κάτι ή κάποιος που είναι στην υψηλότερη βαθμίδα του είδους του, και γι’ αυτό αξίζει μελέτη και μίμηση, στο σχολείο και αλλού· το κλασικό(ς) χρησιμοποιείται κυρίως για τους καλύτερους συγγραφείς της αρχαιότητας (όπως στην κλασική φιλολογία)· κλασικισμός: τρόπος γραφής ή ζωγραφίσματος που τον διακρίνουν ήρεμη ομορφιά, γούστο, συγκράτηση, τάξη και σαφήνεια. Κάποτε, ο όρος νεοκλασικισμός χρησιμοποιείται για να διακριθεί ο νεότερος από τον αρχαίο ελληνικό και λατινικό κλασικισμό. Θα ήταν προτιμότερο […] να κρατήσουμε τον όρο νεοκλασικισμός για την αναβίωση (ή επιβίωση!) του κλασικισμού στον δέκατο όγδοο αιώνα. […]

 Dominique Secretan, Κλασικισμός, μτφ. Αριστέα Παρίση, Ερμής, Αθήνα 1983, 13 (Η γλώσσα της Κριτικής, 26).

 

 

Και τα δύο κινήματα που εξετάζουμε [ρομαντισμός, κλασικισμός] έχουν παρελθόν. Ο μελετητής του ρομαντισμού δεν μπορεί να μην αναλογιστεί την επιρροή του Μεσαίωνα και της εποχής του Γοτθικού πάνω στους προρομαντικούς και ρομαντικούς συγγραφείς, και, επομένως, πάνω στο κύριο ρεύμα της αγγλικής λογοτεχνίας που κατ’ ουσία δεν είναι κλασικό. Ο μελετητής του κλασικισμού, από το άλλο μέρος, πρέπει αναγκαστικά να στρέφει το βλέμμα του πίσω στην αρχαιότητα, γιατι εκεί, στην Ελλάδα και τη Ρώμη, ο δέκατος έκτος, ο δέκατος έβδομος και ο δέκατος όγδοος αιώνας, σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό βρήκαν τις πηγές της έμπνευσής τους. Ο κλασικισμός πάντοτε βλέπει προς τα πίσω, όταν θεωρητικοποιεί και όταν δημιουργεί. […]

 Dominique Secretan, Κλασικισμός, μτφ. Αριστέα Παρίση, Ερμής, Αθήνα 1983, 15-16 (Η γλώσσα της Κριτικής, 26).

 

 

Ένα άλλο γνώρισμα των νεοκλασικών ποιητών του δέκατου όγδοου αιώνα είναι η επιτήδευση της ποιητικής τους έκφρασης, η οποία ρυθμίζεται από τις αρχές του ‘ποιητικού ιδιώματος’ (poetic diction). Στοιχεία όπως οι περιφράσεις, οι αρχαϊσμοί, το κοσμητικό επίθετο, οι παρομοιώσεις και οι επιγραμματικές κατακλείδες αποτελούν το ‘ποιητικό ιδίωμα’ των νεοκλασικών, που διέπεται από τις αρχές της συμμόρφωσης και της ευπρέπειας (Decorum), σύμφωνα με τις οποίες κάθε ποιητής έπρεπε να υιοθετεί το ύφος και το λεκτικό το κατάλληλο για κάθε είδος λογοτεχνικό είδος. Τούτο συνέβαινε, γιατί στο δέκατο όγδοο αιώνα η ποίηση ήταν συλλογική τέχνη με την έννοια ότι ο ποιητής δεν ήταν ελεύθερος να γράψει όπως προτιμούσε ο ίδιος σε αντίθεση με την εποχή του ρομαντισμού, όπου η αρχή του ‘ποιητικού ιδιώματος’ υποχώρησε αισθητά αφού επικρίθηκε από τον Wordsworth και τον Coleridge.

Αν η αναλογία για τη ρομαντική σύλληψη του ποιήματος ήταν η σχέση σώματος και ψυχής, για το νεοκλασικισμό η αντίστοιχη αναλογία ήταν αυτή του σώματος και του ενδύματος που αποδίδει και τη διττή λειτουργία του ποιητικού ιδιώματος: την ουσιαστική, που θα ικανοποιούσε τη νεοκλασική απαίτηση για αλήθεια και πιστότητα προς τη φύση και την κοσμητική, που θα ανταποκρίνονταν στο αίτημα για αισθητική ευχαρίστηση. Έτσι προκύπτει και ο διπλός προσανατολισμός της νεοκλασικής ποίησης προς τη φύση, που πρέπει ν’ αναπαριστά και προς τον αναγνώστη, που πρέπει να τον τέρπει ηθικοπλαστικά.

 Δημήτρης Τζιόβας, «Νεοκλασικές απηχήσεις και μετωνυμική δομή στις Ωδές του Κάλβου». Μετά την αισθητική. Θεωρητικές δοκιμές και ερμηνευτικές αναγνώσεις της νεοελληνικής λογοτεχνίας, Εκδόσεις «Γνώση», Αθήνα 1987, 157-158.

 

Η Ακαδημία, το Πανεπιστήμιο και η Βιβλιοθήκη, γνωστά και ως η «Αθηναϊκή τριλογία» των αδελφών Χάνσεν
[πηγή: Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού].

 

 

  

Στη νεοελληνική λογοτεχνία η συνάντηση του κλασικισμού με τον ρομαντισμό είναι καθοριστική στον Κάλβο (Ωδαί), στις οποίες η νεοκλασικιστική επίδειξη συναισθήματος συνδυάζεται με τη ρομαντική έκφραση της ευαισθησίας, καθώς και η αντίληψη της γλώσσας ως «ενδύματος» της σκέψης συνδυάζεται με την αντίληψή της ως «ενσάρκωσης» της σκέψης.

Η μεταφορά της πρωτεύουσας στην Αθήνα (1834), οι ανασκαφές ξένων αρχαιολογικών αποστολών, οι οποίες έφεραν στο φως αρχαία μνημεία, και ο ιδεολογικός προσανατολισμός του νεοσύστατου κράτους ενίσχυσαν την αρχαιολατρία. Η συνειδητή αναδρομή στην αρχαιότητα και η μίμηση αρχαίων προτύπων επηρέασαν όχι μόνο τη γλώσσα και την εκπαίδευση αλλά και την τέχνη, κυρίως την αρχιτεκτονική. Στη λογοτεχνία, η ανάμειξη του νεοκλασικισμού με τον ρομαντισμό προσέδωσε στην Παλαιά Αθηναϊκή Σχολή τον ιδιότυπο χαρακτήρα της, τον οποίο ο Κ.Θ. Δημαράς αποκάλεσε «ρωμαντικό κλασικισμό». Χαρακτηριστικά δείγματα αξιοποίησης αρχαίων θεμάτων και χρήσης αρχαΐζουσας γλώσσας είναι το ποίημα Διονύσου πλους (1864) του Αλέξανδρου Ρίζου Ραγκαβή, οι τραγωδίες Οι κυψελίδαι (1860) και Μερόπη (1866) του Δημήτριου Βερναρδάκη και Γαλάτεια (1872) του Σπυρίδωνα Βασιλειάδη.

 Βαγγέλης Αθανασόπουλος, Λεξικό της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας. Πρόσωπα. Έργα. Ρεύματα. Όροι, Εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα 2007, 1095.

 

Δευτέρα 21 Δεκεμβρίου 2020

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

 ΕΠΙΣΚΕΦΤΕΙΤΕ ΤΟΥΣ ΠΑΡΑΚΑΤΩ ΙΣΤΟΤΟΠΟΥΣ ΓΙΑ ΒΟΗΘΕΙΑ!


http://ebooks.edu.gr/ebooks/v/html/8547/2702/Keimena-Neoellinikis-Logotechnias_B-Lykeiou_html-empl/index_a_02_04.html

http://lykaa1stclass.blogspot.com/2013/11/blog-post.html


Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης «Πατέρα στο σπίτι» (ερωτήσεις σχολικού)

Το διήγημα γράφτηκε το 1894 και ανήκει στα λεγόμενα «αθηναϊκά» διηγήματα του Παπαδιαμάντη, τα οποία όμως δεν παρουσιάζουν ουσιαστικές διαφορές από τα «σκιαθίτικα». Απλώς η δράση τους ξετυλίγεται στην Αθήνα, αλλά οι ήρωες είναι φτωχοί και απλοί άνθρωποι χωρίς τίποτε αστικό στη συμπεριφορά τους. Σ’ αυτό το διήγημα είναι ιδιαίτερα εμφανής ο κοινωνικός προβληματισμός του συγγραφέα.

1. Αφού μελετήσετε α) το κοινωνικό περιβάλλον στο οποίο συμβαίνουν τα περιστατικά που αφηγείται ο συγγραφέας, β) τα πρόσωπα που κινούνται στο διήγημα, τους τύπους που διαγράφονται και τη συμπεριφορά τους, γ) τις καταστάσεις που διαμορφώνονται με την πορεία της αφήγησης, να συζητήσετε: α) Για τον κοινωνικό προβληματισμό του διηγήματος, β) Για το ρεαλισμό του Παπαδιαμάντη.

Το διήγημα γράφεται το 1894, ένα μόλις χρόνο δηλαδή μετά την επίσημη κήρυξη χρεοκοπίας του ελληνικού κράτους, και περιγράφει γεγονότα που εκτυλίσσονται σε μια φτωχογειτονιά της Αθήνας, στην οποία διαμένει και ο αφηγητής.
Με βασικό σημείο παρατήρησης το μπακάλικο, στο οποίο συχνάζει ο αφηγητής, ο συγγραφέας μας δίνει στοιχεία για τη δεινή κατάσταση στην οποία είχαν περιέλθει οι άνθρωποι της εποχής, εστιάζοντας μάλιστα την προσοχή του κυρίως σε μια πολυμελή οικογένεια, που εγκαταλείφθηκε από τον μέθυσο πατέρα. Το γεγονός αυτό εγείρει δύο βασικά ζητήματα, τα οποία και προσεγγίζονται κατά τη διάρκεια της αφήγησης. Από τη μία πρόκειται για τις δυσμενείς οικονομικές συνθήκες και την εξαθλίωση που βιώνει η οικογένεια της ιστορίας, και από την άλλη ο αρνητικός τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζεται μια γυναίκα από τον κοινωνικό της περίγυρο, ακόμη κι όταν αυτή έχει να θρέψει τέσσερα παιδιά και δεν έχει καθόλου πόρους.
Σε ό,τι αφορά την οικονομική κατάσταση των ανθρώπων, ο συγγραφέας, με δεδομένο κιόλας το γεγονός της προηγηθείσας χρεοκοπίας, δεν επιχειρεί μια γενική αποτίμηση της κατάστασης ή μιαν απόδοση ευθυνών. Περιορίζεται έτσι στον μικρόκοσμο της συγκεκριμένης οικογένειας που μαστίζεται κυρίως εξαιτίας της προσωπικότητας του πατέρα και της απροθυμίας του να εργαστεί περισσότερο, καθώς και να εγκαταλείψει τα επιζήμια μεθύσια του. Ο συγγραφέας, μάλιστα, γνωρίζοντας πόσο επώδυνο ήταν εκείνη την εποχή το όλο θέμα της οικονομικής ανέχειας, φροντίζει να διανθίσει το κείμενό του με χιουμοριστικές αναφορές (λογοπαίγνια με τα ονόματα των ηρώων, όπως για παράδειγμα η πολύτεκνη Γιαννούλα, που ονομάζεται Πολυκάρπου ή ο κουτσομπόλης και κακεντρεχής γείτονας, που διασκεδάζει με το να βλέπει το ζευγάρι να τσακώνεται, ο οποίος ονομάζεται Ξεφαντούλης).

Σε ό,τι αφορά τη θέση της γυναίκας, ο συγγραφέας παρακολουθεί με συμπάθεια την ιστορία της Γιαννούλας, η οποία κατηγορήθηκε από τον άντρα της και τους γείτονες για ανάρμοστη συμπεριφορά, επειδή δέχτηκε στο σπίτι της τον ευκατάστατο κουμπάρο. Παρατηρούμε πως ο Παπαδιαμάντης, όχι μόνο δηλώνει τη βεβαιότητά του πως η Γιαννούλα ήταν αθώα, αλλά παρουσιάζει κιόλας με πολλές λεπτομέρειες την άθλια κατάσταση στην οποία είχε φτάσει το σπιτικό της, αναγκάζοντάς τη να δει τον κουμπάρο ως, προσωρινή έστω, λύση στην επείγουσα ανάγκη να διασφαλίσει φαγητό για τα παιδιά της. Συγκεκριμένα, βρίσκουμε το εξής χαρακτηριστικό απόσπασμα για την εξαθλίωση στην οποία είχε φτάσει η οικογένεια:  «Τα παιδιά δεν είχον πάντοτε ψωμί. Η εστία σπανίως ήτο αναμμένη. Η γυνή εγόγγυζεν. Ο Μανόλης, όταν ήρχετο, την έτρωγε από την γρίνια. Τα παιδιά έκλαιαν. Η αχυροστρωμνή ήτο τρύπια.Η κουβέρτα δεν ήρκει να σκεπάση τα τρία μεγαλύτερα παιδιά.
Η λάμπα ήτο ακαθάριστη και δεν είχε πετρέλαιον. Η στάμνα είχε σπάσει προ τριών ημερών, και έπιναν από ένα τσαγγλί, οσάκις είχε νερόν η βρύσις της γειτονιάς. Η σκούπα, καταλερωμένη, είχε φαγωθή η μισή, και ελίπαινε το πάτωμα αντί να το σκουπίση. Το τηγάνι είχε τρυπήσει και ήτο άχρηστον. Η χύτρα ήτο ραγισμένη, και έσβηνε την φωτιάν διαρρέουσα, όταν φωτιά υπήρχε. Η κατσαρόλα ήτο παλαιά, φαγωμένη, αγάνωτη. Ο γανωτής είχε προτείνει ή να την αγοράση αντί πενήντα λεπτών, ή να την γανώση αντί πενήντα, με κίνδυνον, είπε, να τρυπήση και να γίνη άχρηστη. Η Γιαννούλα επροτίμησε να την κρατήση αγάνωτην.
Η ραπτική μηχανή είχε δοθή ενέχυρον δια δύο εικοσιπεντάρικα, τα οποία θα εχρησίμευαν δια τα γεννητούρια του τελευταίου μωρού και δι’ άλλας χρείας. Τα δύο εικοσιπεντάρικα δεν επεστράφησαν, και η μηχανή εκρατήθη.»
Τα κοινωνικά αυτά ζητήματα προσεγγίζονται από τον συγγραφέα με τρόπο αμιγώς ρεαλιστικό, υπό την έννοια πως με τις περιγραφές και μόνο των καταστάσεων, χωρίς ο ίδιος να χρειάζεται να σχολιάσει κάτι, τα γεγονότα μιλούν από μόνα τους. Αρκεί η περιγραφή του σπιτικού της Γιαννούλας για να γίνει σαφέστατη η εξαθλίωση των ανθρώπων της εποχής, αρκεί η εικόνα του μικρού παιδιού που ζητιανεύει λίγο λάδι, για να φανεί σε ποιο σημείο φτώχειας, πείνας και απελπισίας είχαν φτάσει τα χρόνια εκείνα πολλοί Έλληνες. Παρόλο που ο συγγραφέας επιλέγει να μιλήσει για μια συγκεκριμένη οικογένεια, γνωρίζει καλά πως το θέμα αυτό, η άθλια αυτή κατάσταση, είναι κοινή για πολλούς ανθρώπους, είναι μια εμπειρία κι ένα βίωμα που το γνωρίζουν καλά οι συγκαιρινοί του.
Το ίδιο άλλωστε συμβαίνει και σε ό,τι αφορά τη θέση της γυναίκας και το πόσο εύκολο ήταν εκείνη την εποχή να αμφισβητηθεί η ηθική ακεραιότητα, ακόμη και μιας μητέρας που έχει φτάσει στην έσχατη απελπισία και υποδέχεται στο σπίτι της έναν άνθρωπο που φέρνει τρόφιμα για τα παιδιά της (Πλην οι γειτόνισσες δεν ήσαν επιεικείς, και την εκακολόγησαν).
Στο πλαίσιο της αντικειμενικής και ρεαλιστικής παρουσίασης των γεγονότων, ο συγγραφέας επιλέγει πρόσωπα οικεία για την ελληνική τότε κοινωνία, με στοιχεία χαρακτήρα και συμπεριφορές, που τα έφερναν πολύ κοντά στον μέσο τύπο των ανθρώπων της εποχής.
Ο πατέρας: Είναι ο χαρακτηριστικός τύπος ανθρώπου, ο οποίος ενώ παντρεύεται και αποκτά παιδιά -ίσως ακολουθώντας το κοινωνικό πρότυπο- δεν έχει επί της ουσίας κανένα σεβασμό για την έννοια της πατρότητας. Αδιαφορεί για τα παιδιά του, αδιαφορεί για τη βασανιζόμενη γυναίκα του, και συνεχίζει τα μεθύσια και τις κραιπάλες, σαν να μην έχει υποχρεώσεις. Είναι τεμπέλης και το μόνο που τον απασχολεί είναι η καλοπέρασή του, κάτι που γίνεται ιδιαιτέρως σαφές, όταν αφού έχει αφήσει το σπιτικό του να εξαθλιωθεί πλήρως, τελικά εγκαταλείπει τα παιδιά του και πηγαίνει να ζήσει με μια παλιά φιλενάδα του. Αν και πατέρας τεσσάρων παιδιών, μοιάζει να μην αντιλαμβάνεται τις ευθύνες του. Προτιμά να ξοδεύει τα χρήματά του για να πίνει, και όχι για να εξασφαλίσει φαγητό για τα παιδιά του.
Η Γιαννούλα: Είναι το πρότυπο της μητέρας που εργάζεται όσο πιο σκληρά μπορεί για τα παιδιά της και θυσιάζει κάθε τι στη ζωή της για χάρη τους. Αντιμέτωπη, ωστόσο, με την αδιαφορία και την αχρειότητα του συζύγου της, κάνει το λάθος να υποκύψει, όχι με ερωτικές διαθέσεις βέβαια, στην πολιορκία του πλούσιου κουμπάρου. Η Γιαννούλα, που ως γυναίκα «ήξευρεν από ψευτοπολιτικήν», επιτρέπει στον κουμπάρο να έρχεται στο σπίτι της και δέχεται τα πολύτιμα γι’ αυτήν ψώνια που της φέρνει, όχι γιατί τον βλέπει ερωτικά, αλλά γιατί δεν έχει άλλη επιλογή. Δεν έχει κανέναν οικονομικό πόρο, τα παιδιά της πεινούν κι η ίδια είναι απελπισμένη. Έτσι, η ψευτοπολιτική της συνίσταται στο ότι ενθαρρύνει τις επισκέψεις του πλούσιου διεκδικητή της, για όσο καιρό μπορεί, μόνο και μόνο για να παίρνει από αυτόν ό,τι της προσφέρει ως δώρο. Βέβαια, ενώ ο κουμπάρος δεν είχε τίποτα να χάσει, αφού είτε κατάφερνε να δελεάσει τη Γιαννούλα είτε όχι, θα μπορούσε εύκολα να βρει μια άλλη γυναίκα, η Γιαννούλα διακινδύνευσε την τιμή και την αξιοπρέπειά της, χάνοντας τελικά το σύζυγό της.
Ο κυρ-Ζάχος ο Ξεφαντούλης: Ο γείτονας του ζευγαριού που σπεύδει να ενημερώσει τον σύζυγο της Γιαννούλας, για την υποτιθέμενη σχέση της με τον κουμπάρο, είναι ο χαρακτηριστικά μικροπρεπής και κακεντρεχής τύπος του ανθρώπου, που βρίσκει ευχαρίστηση μέσα από τα προβλήματα και τη δυστυχία των άλλων.
Ο παντοπώλης: Ο φίλος του αφηγητή αποτελεί ένα θετικό πρόσωπο στην ιστορία, καθώς παραμένει ένας τίμιος άνθρωπος, τόσο στις επαγγελματικές του συναλλαγές, όσο και στην προσωπική του ζωή, παρά τις δύσκολες συνθήκες που επικρατούν. Μαθαίνει κι αυτός τα γεγονότα των προσώπων της γειτονιάς, αλλά δεν εμπλέκεται με αρνητικό τρόπο, όπως ο κακεντρεχής γείτονας, φροντίζει μόνο να αποδώσει την ιστορία στον αφηγητή με όλα τα αναγκαία στοιχεία, ώστε να καταστεί εμφανής η αθωότητα της Γιαννούλας. Μέσα από τη δική του διήγηση γίνεται σαφές σε τι σημείο απελπισίας είχε φτάσει η μητέρα των τεσσάρων παιδιών, ώστε να δεχτεί στο σπίτι της τον πλούσιο κουμπάρο, παρόλο που γνώριζε ποιες ήταν οι πραγματικές του επιδιώξεις.

2. Ορισμένοι κριτικοί κατηγόρησαν τον Παπαδιαμάντη για χαλαρή σύνδεση και για έλλειψη σχεδίου στα διηγήματά του. Να παρακολουθήσετε την τεχνική της αφήγησης στο συγκεκριμένο διήγημα και να διατυπώσετε τις δικές σας απόψεις σχετικά με τη σύνδεση και με το σχέδιο.

Ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης δεν ακολουθεί πάντοτε στα διηγήματά την κλασική δομή που ζητά την ύπαρξη μιας ιστορίας με πλοκή, κορύφωση και λύση. Συχνά εκείνο που τον ενδιαφέρει είναι να παρουσιάσει μια κατάσταση -κυρίως σχετική με τις άσχημες οικονομικές συνθήκες ή τα εγγενή ελαττώματα της ανθρώπινης φύσης- κι αυτό τον ωθεί σε παρεκβάσεις ή σε παράθεση στοιχείων σχετικών με την υπό εξέταση κατάσταση, εις βάρος όμως της εκτυλισσόμενης υπόθεσης.
Συνάμα, αρκετές φορές, όπως γίνεται και στο διήγημα αυτό, ο αφηγητής γίνεται πρόσωπο της ιστορίας, έστω και δευτερεύον, δίνοντας πληροφορίες για τον εαυτό του, εκφράζοντας τη δική του άποψη, και παρεκκλίνοντας έτσι από τη συνηθισμένη αφηγηματική νόρμα.
Ωστόσο, παρά την έμφαση που δίνει ο συγγραφέας στα στοιχεία εκείνα που φανερώνουν ουσιώδη κοινωνικά προβλήματα, φροντίζει κιόλας για την αφηγηματική δομή του κειμένου του. Ειδικότερα, σε ό,τι αφορά το «Πατέρα στο σπίτι», μπορούμε να διακρίνουμε τα εξής, ως προς τις αφηγηματικές τεχνικές του διηγήματος:
- Η αφήγηση δίνεται εν μέρει από τον εξωδιηγητικό αφηγητή πρώτου βαθμού, που έχει την αφηγηματική ευθύνη όλης της ιστορίας, κι εν μέρει από έναν ενδοδιηγητικό αφηγητή, τον παντοπώλη, ο οποίος διηγείται στον κύριο αφηγητή τα σημεία εκείνα της ιστορίας που ο ίδιος αγνοεί, και που δεν θα μπορούσε να τα ξέρει αφού δεν είναι παντογνώστης αφηγητής.
- Η ένταξη στο διήγημα της εγκιβωτισμένης αφήγησης του παντοπώλη, για το παρελθόν της οικογένειας και για τις σχέσεις και τις συγκρούσεις του ανδρόγυνου, έρχεται να καλύψει τα κενά που έχει ο κύριος αφηγητής, ο οποίος διατηρεί την εσωτερική εστίαση στην αφήγησή του.
-  Έτσι, ο κύριος αφηγητής είναι μεν δραματοποιημένος, υπό την έννοια πως συναντά ο ίδιος προσωπικά το μικρό παιδί της οικογένειας και συνομιλεί μαζί του, αλλά δεν μετέχει στα κύρια γεγονότα της ιστορίας, τα οποία φτάνουν σε αυτόν ως μεταδιδόμενες πληροφορίες από τον παντοπώλη. Ο παντοπώλης λειτουργεί, επομένως, ως ενδοδιηγητικός αφηγητής, με τέτοια όμως γνώση των γεγονότων, ώστε θα μπορούσε να χαρακτηριστεί παντογνώστης, και διαφυλάττει την εσωτερική εστίαση του πρωτοπρόσωπου και δραματοποιημένου, αλλά μόνο ως ένα βαθμό ομοδιηγητικού (μέρος μόνο της αφήγησης αποτελεί προσωπική του εμπειρία) κύριου αφηγητή.
- Η αφήγηση ξεκινά με τρόπο πρωτότυπο καθώς μας δίνει από την αρχή το τέλος της ιστορίας -θα δημιουργηθεί έτσι σχήμα κύκλου στο κλείσιμο του διηγήματος-, δημιουργώντας έτσι ένα βασικό έναυσμα για μια αναδρομή στα γεγονότα που οδήγησαν στο σημείο αυτό. Έτσι, όταν το μικρό παιδί της οικογένειας πηγαίνει στο παντοπωλείο για να ζητήσει λίγο λάδι, χωρίς να έχει χρήματα για να το πληρώσει, ο πατέρας έχει ήδη εγκαταλείψει την οικογένειά του για να βρει άλλη γυναίκα. Αυτό το πρώτο περιστατικό, με την εμφάνιση του μικρού παιδιού, συνιστά προσωπική εμπειρία του αφηγητή, και καθιστά εμφανή τη συμμετοχή του στα διηγούμενα γεγονότα.
- Η πορεία που ακολουθεί το διήγημα βασίζεται σε αναδρομικές αφηγήσεις, που παρουσιάζουν την ιστορία της οικογένειας στα βασικά της σημεία, μέχρι το παρόν του αφηγητή, όπου η μητέρα έχει μείνει πια μόνη με τα παιδιά της. Συνάμα, υπάρχουν και παρεκβάσεις, όπου ο αφηγητής μας δίνει πληροφορίες για τον εαυτό του, όπως είναι αυτή που συναντάμε στην αρχή κιόλας της ιστορίας, και στην οποία ο αφηγητής μας εξηγεί πόσο γρήγορα ξοδεύει τα χρήματά που με κόπο εισπράττει.
- Αμέσως μετά την αναφορά στο μικρό παιδί, που έχει εγκαταλειφθεί από τον πατέρα του, έχουμε μια πρώτη αναδρομική αφήγηση, η οποία ωστόσο αποτελεί παρέκβαση από την κύρια ιστορία, και αναφέρεται στο πόσο συνηθισμένο ήταν σ’ εκείνη την περιοχή να στέλνουν «οι προκομμένες μανάδες» πολύ μικρά παιδιά, για να ψωνίσουν από το μπακάλικο. [Δεν ήτο το μόνον παιδίον, το οποίον ήρχετο εις το μικρόν εκείνο παντοπωλείον... - Και πάλιν ο μπακάλης έπταιεν.]
- Στη συνέχεια έχουμε τη βασική και εκτενέστερη αναδρομή του διηγήματος που μας δίνει τα σχετικά με την ιστορία της οικογένειας, την οποία τη διηγείται ο παντοπώλης στον κύριο αφηγητή. Ο συγγραφέας, πάντως, δεν δίνει άλλες ενδείξεις πως πρόκειται για αφήγηση του παντοπώλη, πέρα από την αναφορά του αφηγητή: αυθόρμητος ήρχισε να μου διηγήται την ιστορίαν.
Εδώ, λοιπόν, μαθαίνουμε πως το ζευγάρι είχε παντρευτεί πριν από εννιά χρόνια, πως ο άντρας, αν και ξυλουργός, ήταν τεμπέλης και του άρεσε να πίνει, ενώ η γυναίκα, αν και εργατική, σύντομα έπαψε να δουλεύει καθώς απέκτησε σε σύντομο διάστημα πολλά παιδιά (πέντε, από τα οποία το ένα πέθανε νωρίς), και δεν είχε πια τον απαιτούμενο χρόνο. Γρήγορα, ωστόσο, καθώς οι οικονομικές υποχρεώσεις αυξάνονταν, φάνηκε πως ο σύζυγος της Γιαννούλας δεν είχε πρόθεση να εργαστεί περισσότερο. Συνέχισε να μεθά τακτικά, αφήνοντας την οικογένειά του να περιέλθει σε άθλια κατάσταση. Τότε ήταν που εμφανίστηκε ο πλούσιος κουμπάρος του ζευγαριού, ο οποίος άρχισε να τους επισκέπτεται συχνά, φέρνοντας ως δώρο ψώνια για το σπίτι. Η παρουσία του όμως ερέθισε τη ζήλεια του Μανόλη, έφερε συνεχείς τσακωμούς, και σύντομα τον εξώθησε να αναζητήσει παρηγοριά σε μια παλιά φιλενάδα του, εγκαταλείποντας την οικογένειά του. Έτσι, η Γιαννούλα απέμεινε μόνη της -χωρίς καν τη στήριξη του κουμπάρου, ο οποίος εν τω μεταξύ αρραβωνιάστηκε- να μεγαλώσει τα παιδιά της και να υπομείνει την κακία των γειτόνων που την κατηγορούσαν πως σκοπίμως και με ανήθικες βλέψεις είχε ενθαρρύνει τις επισκέψεις του κουμπάρου.
[Προ εννέα ετών ο Μανόλης ο Φλοεράκης... - και χωρίς στάμναν και χωρίς ραπτικήν μηχανήν!]
- Η αφήγηση κλείνει με σχήμα κύκλου, καθώς επιστρέφουμε στο παρόν του αφηγητή, που βλέπει το μικρό παιδί να έρχεται και να παρακαλάει για λίγο λάδι. [Και το τρίτον παιδίον, ο Μήτσος, εκείνο το οποίον έβλεπα, ήρχετο εις το παντοπωλείον - Δεν έχουμε πατέρα στο σπίτι!]

3. Να βρείτε στο κείμενο χωρία που μπορούν να θεωρηθούν αυτοβιογραφικά στοιχεία του συγγραφέα.

«Δεν ήτο η πρώτη φορά οπού το έβλεπα. Κατ’ εκείνην την ημέραν συνέβη να είμαι πλούσιος, διότι είχα κατορθώσει μετά πέντε εκλιπαρήσεις, και μετά τέσσαρας αποπομπάς, να λάβω δεκαπέντε δραχμάς, απέναντι ογδοήκοντα οφειλομένων μοι δι’ αμοιβήν φιλολογικής εργασίας πέντε εβδομάδων. Κατά τας τοιαύτας δε ημέρας, ισαρίθμους με τας σελήνας του ενιαυτού, μοι συμβαίνει, χωρίς να φροντίσω να πληρώσω μέρος των χρεών μου, να εξοδεύω μονοημερίς τα δυο τρίτα του ούτω πως εκβιασθέντος ποσού, φυλάττων φρονίμως το τρίτον δια τας επομένας τρεις εβδομάδας.»

Για να γίνουν αντιληπτές οι πληροφορίες που μας παρέχει για τον εαυτό του ο Παπαδιαμάντης σε αυτό το απόσπασμα θα πρέπει να έχουμε υπόψη μας πως ο μεγάλος αυτός συγγραφέας αδυνατούσε να διαχειριστεί σωστά τα χρήματά του με αποτέλεσμα να παραμένει διαρκώς σε δεινή οικονομική κατάσταση. Η φτωχική διαβίωση του Παπαδιαμάντη ήταν, βέβαια, δικαιολογημένη στα πρώτα χρόνια της επαγγελματικής του δραστηριότητας, όπου οι διάφορες μεταφράσεις που έκανε του απέδιδαν ελάχιστα χρήματα. Στην πορεία, ωστόσο, και καθώς οι συνεργασίες του με εφημερίδες της εποχής του απέδιδαν ολοένα και περισσότερα χρήματα, έγινε εμφανές ότι το βασικότερο πρόβλημά του ήταν πως δεν μπορούσε να αποταμιεύσει, αλλά και να διαχειριστεί σωστά τις απολαβές του. Συνήθιζε να ξοδεύει το σύνολο του μισθού του μέσα σε λίγες μόλις μέρες, μη σκεπτόμενος ουσιαστικά πώς θα αντεπεξέλθει στις λοιπές του υποχρεώσεις.
Σύμφωνα με το απόσπασμα, τη μέρα εκείνη έτυχε να είναι πλούσιος, να έχει δηλαδή στη διάθεσή του 15 δραχμές, που έλαβε ως έναντι ενός μεγαλύτερου ποσού, 80 δραχμών, που του όφειλαν για φιλολογική εργασία 5 εβδομάδων. Για να λάβει μάλιστα τα χρήματα αυτά χρειάστηκε να παρακαλέσει πέντε φορές και να τον διώξουν τέσσερις -εμφανής εδώ ο αυτοσαρκασμός, καθώς και το χιούμορ του συγγραφέα, που διακωμωδεί τις δυσκολίες που συναντούσε ακόμη και για να εισπράξει χρήματα για τα οποία είχε εργαστεί. Όταν, λοιπόν, τύχαινε να παίρνει χρήματα, πράγμα που συνέβαινε μια φορά το μήνα, ξόδευε σε μια μέρα τα δύο τρίτα αυτών των χρημάτων, χωρίς καν να εξοφλεί όλα του τα χρέη, κι ύστερα με τα ελάχιστα που απέμεναν προσπαθούσε να περάσει το υπόλοιπο του μήνα.
Ενδιαφέρον έχει ο τρόπος με τον οποίο παρουσιάζει τις σπάνιες αυτές μέρες που εισέπραττε χρήματα. Ήταν, σχολιάζει, όσες και οι πανσέληνοι κάθε χρόνου, δηλαδή περίπου 12∙ οπότε μια φορά το μήνα έφταναν χρήματα στα χέρια του.

«Έκραξα το παιδίον και του έδωκα μίαν πεντάραν. Εκείνο την έλαβεν, έβγαλεν έξω από τα χείλη την γλώσσαν, με μειδίαμα ευδαιμονίας, και ατένίζον με είπε:
— Δο μ’ κι άλλη, μπάρμπα!»

Μία από τις συνήθειες του συγγραφέα, όταν εισέπραττε χρήματα, ήταν να προσφέρει μέρος αυτών σε ανθρώπους που είχαν ανάγκη. Εν προκειμένω στο μικρό παιδί, την ιστορία της οικογένειας του οποίου μας παρουσιάζει σε αυτό το διήγημα.

«Συνέβαινε καθ’ εσπέραν να κάθημαι επί ημίσειαν ώραν και πλέον, συνομιλών με δυο ή τρεις φίλους, πίνοντας το ορεκτικόν των, εις το μικρόν μαγαζίον, ενίοτε δε να λαμβάνω εκεί το λιτόν δείπνον μου.»

Ο συγγραφές μας πληροφορεί εδώ πως κάθε απόγευμα καθόταν για μισή ώρα ή και παραπάνω στο μικρό αυτό μαγαζί, για να φάει το λιτό βραδινό του και να συνομιλήσει με μερικούς φίλους του. Σύμφωνα, μάλιστα, με την αναφορά του πως το μαγαζί αυτό βρισκόταν στην οδό Σ..., θα μπορούσαμε να εικάσουμε πως επρόκειτο για το μπακάλικο – παντοπωλείο στην οδό Σαρρή, όπου ο συγγραφέας συνήθιζε να τρώει και να συχνάζει για πάρα πολλά χρόνια.

«Και δύναμαι να μαρτυρήσω ότι ο μπακάλης ήτο, ως εμπορευόμενος και ως άτομον, τίμιος άνθρωπος.»

Η βεβαιότητα του συγγραφέα πως ο μπακάλης ήταν τίμιος και ως έμπορος, αλλά και ως άνθρωπος, υποδηλώνουν μια στενή γνωριμία, και ενισχύουν την εντύπωση πως τα γεγονότα του διηγήματος εκτυλίσσονται σ’ ένα χώρο που ο Παπαδιαμάντης γνώριζε πολύ καλά, και για χρόνια.

«Αλλ’ ας επανέλθω εις το παιδίον περί ου ο λόγος εν αρχή. Δεν είμαι ποτέ πολυπράγμων, αλλ’ ο φίλος μου ο μικρός παντοπώλης ήξευρεν, ως εικός, όλα τα μυστικά της γειτονιάς. Ήτο γενικός θεματοφύλαξ των αλλότριων υποθέσεων. Δεν ηξεύρω αν το βλέμμα μου του εφάνη ερωτηματικόν, αλλ’ όταν ευκαίρησεν, αυθόρμητος ήρχισε να μου διηγήται την ιστορίαν.»

Ο συγγραφέας μας διαβεβαιώνει πως δεν του άρεσε ποτέ να ασχολείται με ξένες υποθέσεις, δεν είχε δηλαδή τη μικροπρεπή εκείνη τάση να μαθαίνει πράγματα για τους άλλους ανθρώπους, μόνο και μόνο για να ικανοποιεί την περιέργειά του. Ωστόσο, το πλήθος των ιστοριών που περιλαμβάνονται στα έργα του φανερώνουν πως ο συγγραφέας γινόταν αποδέκτης πολλών διηγήσεων, από τις οποίες επέλεγε προφανώς εκείνες που είχαν να προσφέρουν κάποιο καίριο μήνυμα στους αναγνώστες.

«—και όλοι οι φρονιμότεροι άνθρωποι της γειτονιάς έτρεφον την πεποίθησιν, την οποίαν συμμερίζεται και ο γράφων, ότι η Γιαννούλα ήτον αθώα—»

Η διαβεβαίωση του συγγραφέα πως θεωρούσε ότι η Γιαννούλα, η ηρωίδα του διηγήματος, ήταν αθώα, και πως δεν είχε καμία κακή πρόθεση, όταν δεχόταν στο σπίτι της τον ευκατάστατο κουμπάρο, υποδεικνύει πιθανώς το κίνητρο που τον ώθησε να καταγράψει την ιστορία αυτή. Ο Παπαδιαμάντης, βλέποντας τις δυσκολίες της οικογένειας αυτής και αισθανόμενος συμπόνια για το μικρό παιδί που αναγκαζόταν να ζητιανεύει για λογαριασμό της οικογένειάς του, θέλησε προφανώς να υπερασπιστεί την τιμή της μητέρας του παιδιού και να στηλιτεύσει τις ακραίες αυτές δυσκολίες που βίωναν οι άνθρωποι της εποχής του.Προκύπτει έτσι η ευαισθησία που διέκρινε τον συγγραφέα κι η διάθεσή του να συμμεριστεί τον πόνο και τις δυσκολίες των συνανθρώπων του. 

Πέμπτη 17 Δεκεμβρίου 2020

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

 Φύλλο εργασίας



ΝΑ ΓΡΑΨΕΤΕ ΜΟΝΟ ΤΙΣ: α4 και δ5

α : τόπος - χρόνος
1.      Να εντοπίσετε τα πρόσωπα του διηγήματος. Ποιες είναι οι σχέσεις τους;
2.      Να προσδιορίσετε τον τόπο του διηγήματος.
3.      Να επισημάνετε το χρόνο κατά τον οποίο διαδραματίζεται η ιστορία.
4.      Να εντοπίσετε τις χρονικές μετατοπίσεις.

β : χαρακτήρες
1.      Να σκιαγραφήσετε το χαρακτήρα του πατέρα, της μητέρας και του μπακάλη. Να αναφέρεται σχετικά χωρία του κειμένου.
2.      Ποιος είναι ο ρόλος του κυρ – Ζάχου του Ξεφαντούλη στην εξέλιξη του διηγήματος; Να εντάξετε τη συμπεριφορά του στα αντίστοιχα στερεότυπα της εποχής.
3.      Πώς διαγράφεται η σχέση των δύο συζύγων; Να την αιτιολογήσετε με βάση τα στερεότυπα της εποχής και να αναφέρετε χωρία του κειμένου που σχετίζονται.

γ : αφήγηση
1.      Να εντοπίσετε τον αφηγητή της ιστορίας. Είναι δραματοποιημένος;
2.      Σε ποιο σημείο του κειμένου υπάρχει εγκιβωτισμένη αφήγηση;
3.      Να αφηγηθείτε την ιστορία σε ένα φίλο σας με τη «φωνή» του μπακάλη ή του κουμπάρου.

δ : περιεχόμενο του κειμένου σε σχέση με τη σημερινή εποχή
1.      Το κείμενο ανήκει στα «Αθηναϊκά διηγήματα» του Παπαδιαμάντη που εκφράζουν εμφανώς τον κοινωνικό του προβληματισμό. Πώς διακρίνεται το στοιχείο αυτό στο συγκεκριμένο διήγημα;
2.      Ποια στοιχεία της Αθηναϊκής κοινωνίας διακρίνετε στο διήγημα;
3.      Να εντοπίσετε στο κείμενο στοιχεία της ζωής των λαϊκών στρωμάτων εκείνης της εποχής.
4.      Ποια είναι η θέση της γυναίκας την εποχή αυτή;
5.      Να γράψετε ένα κείμενο δύο παραγράφων για τη σχέση του ζευγαριού στο διήγημα. Παρατηρούνται αλλαγές στις σχέσεις των δύο φύλων στη σύγχρονη εποχή;

Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΤΕΡΑ ΣΤΟ ΣΠΙΤΙ : ΚΕΙΜΕΝΟ ΚΑΙ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

 

Πατέρα στο σπίτι

ΤΟ ΔΙΗΓΗΜΑ γράφτηκε το 1894 και ανήκει στα λεγόμενα «αθηναϊκά» διηγήματα του Παπαδιαμάντη, τα οποία όμως δεν παρουσιάζουν ουσιαστικές διαφορές από τα «σκιαθίτικα». Απλώς η δράση τους ξετυλίγεται στην Αθήνα, αλλά οι ήρωες είναι φτωχοί και απλοί άνθρωποι χωρίς τίποτε αστικό στη συμπεριφορά τους. Σ' αυτό το διήγημα είναι ιδιαίτερα εμφανής ο κοινωνικός προβληματισμός του συγγραφέα.

— Μπάρμπα, βάλε μου λίγο λαδάκι μες στο γυαλί, είπε η μάνα μου, γιατί δεν έχουμε πατέρα στο σπίτι.

— Χωρίς πεντάρα;

— Ναι.

— Και τι έγινε ο πατέρας σου;

— Να, πάει να βρη άλλη γυναίκα.

Ήτο πενταετές παιδίον, ζωηρόν, με λάμπρους μεγάλους οφθαλμούς, ρακένδυτον.* Και με παιδικήν χάριν, με σπαρακτικόν εν τη αθωότητι μειδίαμα, επρόφερεν εκάστοτε την φράσιν ταύτην, της οποίας όλον το βάθος δεν ήτο ικανόν να κατανοήση, τόσον ώστε οι άνθρωποι οι μη έχοντες να κάμουν τίποτε, καθώς εγώ, πολλάκις το εκάλουν, και απέτεινον* αυτώ την άνω ερώτησιν του μικρού παντοπώλου της γειτονιάς, μόνον και μόνον δια ν' ακούσωσιν από το στόμα του την απόκρισιν.

— Να, πάει να βρει άλλη γυναίκα.

Δεν ήτο η πρώτη φορά οπού το έβλεπα. Κατ' εκείνην την ημέραν συνέβη να είμαι πλούσιος, διότι είχα κατορθώσει μετά πέντε εκλιπαρήσεις,* και μετά τέσσαρας αποπομπάς,* να λάβω δεκαπέντε δραχμάς, απέναντι ογδοήκοντα οφειλομένων μοι δι' αμοιβήν φιλολογικής εργασίας πέντε εβδομάδων. Κατά τας τοιαύτας δε ημέρας, ισαρίθμους με τας σελήνας του ενιαυτού,* μοι συμβαίνει, χωρίς να φροντίσω να πληρώσω μέρος των χρεών μου, να εξοδεύω μονοημερίς τα δυο τρίτα του ούτω πως εκβιασθέντος ποσού, φυλάττων φρονίμως το τρίτον δια τας επομένας τρεις εβδομάδας.

Έκραξα το παιδίον και του έδωκα μίαν πεντάραν. Εκείνο την έλαβεν, έβγαλεν έξω από τα χείλη την γλώσσαν, με μειδίαμα ευδαιμονίας, και ατένίζον με είπε:

— Δο μ' κι άλλη, μπάρμπα!

* * *

Δεν ήτο το μόνον παιδίον, το οποίον ήρχετο εις το μικρόν εκείνο παντοπωλείον της οδού Σ..., κατά την δυτικήν εσχατιάν* της πόλεως. Πτωχαί γυναίκες έστελναν συνήθως τας πενταετείς ή επταετείς κορασίδας των δια να οψωνίσουν. Συνέβαινε καθ' εσπέραν να κάθημαι επί ημίσειαν ώραν και πλέον, συνομιλών με δυο ή τρεις φίλους, πίνοντας το ορεκτικόν των, εις το μικρόν μαγαζίον, ενίοτε δε να λαμβάνω εκεί το λιτόν δείπνον μου. Πολλάκις τριετή νήπια ψελλίζοντα τα έστελναν αι προκομμένοι αι μητέρες των, με επικίνδυνα ποτήρια ή φιαλίδια εις τας χείρας, δια ν' αγοράσουν κασί ή λάι ή λυκάζι.* Εν τούτων εζήτει να του δώσουν ένα κουμπί (σκουμβρί), άλλο εζήτει μια πεντάρα πίτα (σπίρτα). Την γλώσσαν των μόνος ο νεαρός παντοπώλης, ο φίλος μου, ήτο ικανός να την εννοή. Ο ίδιος εσπλαγχνίζετο ενίοτε και έστελνε προπομπούς* τους ιδίους του υπηρέτας έως την θύραν των μικρών παιδίων, δια να φθάσουν ταύτα ασφαλώς εις την μητέρα των.

Συχνά συνέβαινε να ξεχάση η μικρά παιδίσκη, πενταέτις ή εξαέτις, το είδος, το οποίον εστάλη ν' αγοράση, και να είπη άλλα αντ' άλλων.

Εντεύθεν παράπονα, διαμαρτυρίαι εκ μέρους των μητέρων, ύβρεις κατά του μπακάλη. Πάντοτε τον μπακάλην έβγαζαν πταίστην. Το παιδί ποτέ δεν έπταιε.

Άλλοτε συνέβη να του πέση εις τον δρόμον το μισό το ρύζι, ή να φάγη την μισήν την ζάχαριν. Τότε η μήτηρ ή η γιαγιά κατήρχετο η ιδία, και ύβριζε τον μπακάλην, λέγουσα ότι τέτοιος ήτον, τον ήξευρεν αυτή, όλο ξίκικα* επώλει· μ' αυτά εζητούσε να πλουτίση κι αυτός. Και δύναμαι να μαρτυρήσω ότι ο μπακάλης ήτο, ως εμπορευόμενος και ως άτομον, τίμιος άνθρωπος. Άλλοτε πάλιν, ο μικρός ψωνιστής, το δεινότερον,* έχανε καθ' οδόν τα λεπτά, τα ρέστα, όσα έλαβεν από τον παντοπώλην. Πλην δια τούτο είχε ληφθή η πρόνοια να τυλίγωνται τα ρέστα εις χαρτίον, και κάποτε να δένωνται κομπόδεμα εις ράκος* και να εμβάλλωνται εις την τσέπην του μικρού. Και όμως πολλάκις εχάνοντο πεντάλεπτα και δεκάλεπτα και ολόκληροι λιμοκοντόροι.* Και πάλιν ο μπακάλης έπταιεν.

* * *

Αλλ' ας επανέλθω εις το παιδίον περί ου* ο λόγος εν αρχή. Δεν είμαι ποτέ πολυπράγμων*, αλλ' ο φίλος μου ο μικρός παντοπώλης ήξευρεν, ως εικός, όλα τα μυστικά της γειτονιάς. Ήτο γενικός θεματοφύλαξ* των αλλότριων* υποθέσεων. Δεν ηξεύρω αν το βλέμμα μου του εφάνη ερωτηματικόν, αλλ' όταν ευκαίρησεν, αυθόρμητος ήρχισε να μου διηγήται την ιστορίαν.

Προ εννέα ετών ο Μανόλης ο Φλοεράκης είχε νυμφευθή την Γιαννούλαν Πολυκάρπου. Εκ της συζυγίας ταύτης εγεννήθησαν πέντε τέκνα, εξ ων το τρίτον ήτο το παιδίον εκείνο.

Ο Μανόλης ήτο ξυλουργός, αλλά δεν διέπρεπε πολύ επί φιλοπονία.* Ειργάζετο, οσάκις είχεν εργασίαν, από την Τρίτην έως την Παρασκευήν. Το Σάββατον πρωί τού επονούσεν αίφνης η μέση του, την Δευτέραν τού επονούσε το κεφάλι. Εννοείται ότι διήρχετο εν κραιπάλη* από το Σάββατον εσπέρας έως την Δευτέρα πρωί.

Η γυνή ήτο φιλεργός.* Είχε ραπτικήν μηχανήν και κατεσκεύαζεν υποκάμισα. Εκέρδιζεν ούτω εν τάλιρον την εβδομάδα, το οποίον, προστιθέμενον εις τας δεκατρείς ή δεκατέσσαρας δραχμάς, όσας εκέρδιζεν εκείνος, και εκ των οποίων τα ημίση του εχρειάζοντο δια το τακτικόν μεθύσι της Κυριακής, μόλις ήρκει προς συντήρησιν της οικογενείας.

Πλην η οικογένεια ηύξανε, σχεδόν κάθε χρόνον. Ανά εν κουτσουβέλι,* ή κατσιβέλι,* εγεννάτο τακτικά κάθε δεκαοκτώ μήνας, με κανονικότητα απελπιστικήν. Η οικογένεια ηύξανεν, αλλά το εισόδημα ηλαττούτο. Η εργασία εγένετο σπανιωτέρα. Η ραπτική μηχανή παρερρίφθη εις μίαν γωνίαν, ετέθη εις αχρηστίαν. Η Γιαννούλα, μη προφθάνουσα ν' απογαλακτίση εν μωρόν, και αρχίζουοα να βυζάνη αμέσως άλλο, μόλις επαρκούσα δια να πλύνη ράκη, δεν είχε πλέον καιρόν να ράπτη υποκάμισα.

Ο Μανώλης δεν έπαυσε να μεθύη τακτικά από το Σαββατόβραδον έως το εξημέρωμα της Δευτέρας. Η Γιαννούλα δεν είχε πλέον δεύτερον φόρεμα. Τα παιδιά δεν είχον πάντοτε ψωμί. Η εστία σπανίως ήτο αναμμένη. Η γυνή εγόγγυζεν. Ο Μανόλης, όταν ήρχετο, την έτρωγε από την γρίνια. Τα παιδιά έκλαιαν. Η αχυροστρωμνή ήτο τρύπια. Η κουβέρτα δεν ήρκει να σκεπάση τα τρία μεγαλύτερα παιδιά.

Η λάμπα ήτο ακαθάριστη και δεν είχε πετρέλαιον. Η στάμνα είχε σπάσει προ τριών ημερών, και έπιναν από ένα τσαγγλί*, οσάκις είχε νερόν η βρύσις της γειτονιάς. Η σκούπα, καταλερωμένη, είχε φαγωθή η μισή, και ελίπαινε το πάτωμα αντί να το σκουπίση. Το τηγάνι είχε τρυπήσει και ήτο άχρηστον. Η χύτρα ήτο ραγισμένη, και έσβηνε την φωτιάν διαρρέουσα, όταν φωτιά υπήρχε. Η κατσαρόλα ήτο παλαιά, φαγωμένη, αγάνωτη. Ο γανωτής είχε προτείνει ή να την αγοράση αντί πενήντα λεπτών, ή να την γανώση αντί πενήντα, με κίνδυνον, είπε, να τρυπήση και να γίνη άχρηστη. Η Γιαννούλα επροτίμησε να την κρατήση αγάνωτην.

Η ραπτική μηχανή είχε δοθή ενέχυρον δια δύο εικοσιπεντάρικα, τα οποία θα εχρησίμευαν δια τα γεννητούρια του τελευταίου μωρού και δι' άλλας χρείας. Τα δύο εικοσιπεντάρικα δεν επεστράφησαν, και η μηχανή εκρατήθη.

* * *

Εις τοιαύτην κατάστασιν ήτο η οικία, όταν εισεχώρησεν ο κουμπάρος εντός.

Ο κουμπάρος ήτο άγαμος και τεσσαροκοντούτης, παχύς, ευμορφάνθρωπος με πλατύ ζουνάρι. Ήτο μέγας και πολύς, κομματάρχης ενός των πολιτευτών της Αττικής, είχε κερδίσει χρήματα από κάτι ενοικιάσεις. Ήτο άνθρωπος μ' επιρροήν.

Κατ' αρχάς ήρχετο άπαξ του μηνός. Είτα ήλθε δις εις μίαν εβδομάδα, φέρων κρέας και μικρά τινα δώρα δια τα παιδία. Κατόπιν ήρχισε να έρχεται ημέραν παρ' ημέραν. Τέλος ήρχετο καθ' εκάστην, φέρων πάντοτε οψώνια.

Τις οίδε ποίους σκοπούς έτρεφεν ο κουμπάρος. Πλην η Γιαννούλα ήτον τίμια, όσον και πάσα άλλη.

Η Γιαννούλα ήτον τίμια, αλλ' ο Μανώλης ήτον ζηλιάρης. Και μετά πολλά εσπερινά δείπνα τα οποία έφαγεν εις την οικίαν ομού με τον κουμπάρον, μετά πολλάς δε πρωινάς σκηνάς τας οποίας έκαμεν εις την γυναίκα του, ήρχισε να μην είναι συνεπής εις τίποτε, κάποτε μάλιστα να ξενοκατιάζη.*

Της είχε διηγηθή πολλάκις ότι, πριν την πάρη, είχε μία φιλενάδα. Εκείνη είχε νυμφευθή έκτοτε, ίσως χωρίς παπά, καθώς συνηθίζεται κάποτε εις την πτωχήν συνοικίαν. Τώρα φαίνεται ότι την είχε ξανανταμώσει, αυτήν την παλαιάν γνωριμίαν, και δια τούτο έλειπεν από το σπίτι βραδιές βραδιές.

Όσο δια την Γιαννούλαν, το μόνον έγκλημά της ήτο ότι, ίσως, είχε πολιτέψει* τον κουμπάρον, και δεν τον είχε διώξει μίαν και καλήν. Ο κουμπάρος ήξευρε, βλέπετε, από πολιτικήν, και αυτή, ως γυνή οπού ήτον, ήξευρεν από ψευτοπολιτικήν. Πλην οι γειτόνισσες δεν ήσαν επιεικείς, και την εκακολόγησαν. Και εις των γειτόνων, ο κυρ-Ζάχος ο Ξεφαντούλης, ήτο της αρχής ότι έπρεπεν ο ενδιαφερόμενος «να ξέρη τι τρέχει». Και η υστεροβουλία, η λανθάνουσα και αυτόν τον ίδιον, ήτο να εύρη διασκέδασιν αυτός με τες φωνές, με τες κατακεφαλιές, με τα τραβήγματα των μαλλιών και με το χώρισμα του ανδρογύνου.

Αυτό θα ειπή να σου θέλη τις το καλόν σου, να κήδεται* της τιμής σου, δηλαδή. Να σε βάλη να σκοτωθής.

* * *

Μετά τελευταίαν φοβεράν σκηνήν, από την οποίαν η Γιαννούλα εβγήκε με μισήν πλεξίδα, με εν μάγουλον αιματωμένον, και με σχισμένον υποκάμισον —και όλοι οι φρονιμότεροι άνθρωποι της γειτονιάς έτρεφον την πεποίθησιν, την οποίαν συμμερίζεται και ο γράφων, ότι η Γιαννούλα ήτον αθώα— ο Μανώλης έγινεν άφαντος. Επήγε να ενταμώση οριστικώς την παλαιάν του γνωριμίαν.

Ο κουμπάρος εν τω μεταξύ είχε παύσει τας συχνάς επισκέψεις του. Είχεν αρραβωνισθή. Γεροντοπαλίκαρον ακμαίον, καλοκαμωμένος, ευμορφάνθρωπος, με πλατύ ζουνάρι, κομματάρχης, μέγας και πολύς, κερδίσας χρήματα από τας ενοικιάσεις, επόμενον ήτο να εύρη νύμφην με προίκα.

Η Γιαννούλα τον είχε πολιτέψει η πτωχή. Μόνον τούτο το αμάρτημα είχε πράξει. Αλλά τα παιδιά επεινούσαν. Πλην εκείνος εβαρύνθη να περιμένη, κι έφυγε με την ώραν του.

Και η Γιαννούλα έμεινε με τα τέσσαρα παιδιά —το πέμπτον είχεν αποθάνει, ανακληθέν* ενωρίς υπό του Πολυευσπλάγχνου και Πανσόφου εις τον κήπον τον ανθηρόν, εις το ωραίον περιβολάκι με τα κρίνα και με τους ναρκίσσους, μετά των οποίων φυτεύονται και ανθούσιν εσαεί* και τα άκακα νήπια— έμεινε, λέγω, με τα τέσσαρα παιδία, χωρίς πατέρα, και χωρίς κουμπάρον.

Έμεινε χωρίς άρτον εις το ερμάρι και χωρίς φωτιάν εις την εστίαν, χωρίς φόρεμα, χωρίς στρωμνήν, χωρίς σκέπασμα, χωρίς χύτραν και χωρίς στάμναν και χωρίς ραπτικήν μηχανήν!

Και το τρίτον παιδίον, ο Μήτσος, εκείνο το οποίον έβλεπα, ήρχετο εις το παντοπωλείον, και εζήτει από τον μικρόν μπακάλην, όστις ήτο ακριβής εις τα σταθμά,* αλλά δεν εννόει από ελεημοσύνην, ήρχετο και εζήτει να του στάξη «μια σταξιά λάδι στο γυαλί», αυτό το οποίον θα ήτο άξιον να στάξη μίαν σταγόνα νερού εις πολλών πλουσίων χείλη, εις τον άλλον κόσμον.

Και ητιολόγει την αίτησίν του λέγον:

— Δεν έχουμε πατέρα στο σπίτι!


ρακένδυτος: ντυμένος με ράκη (κουρέλια), κουρελιάρης.
απέτεινον: του αποτείνω· απευθύνω.
εκλιπαρήσεις: ικεσίες.
αποπομπή: διώξιμο (αποπέμπω).
ενιαυτός: το έτος.
εσχατιά: το τέλος, η παρυφή.
λυκάζι: γλυκάδι, το ξίδι.
προπομπός: συνοδός.
ξίκικα: λειψά.
το δεινότερον: το χειρότερο.
ράκος: το κουρέλι.
λιμοκοντόρος: εδώ: χαρτονόμισμα μιας δραχμής.
περί ου (ο λόγος): για το οποίο (έγινε λόγος).
πολυπράγμων: πολυάσχολος, αυτός που ασχολείται με ξένες υποθέσεις.
θεματοφύλαξ: φρουρός.
αλλότριος: ξένος.
φιλοπονία: εργατικότητα.
κραιπάλη: μέθη.
φιλεργός: εργατικός.
κουτσουβέλι: νήπιο.
κατσιβέλι: γυφτάκι (ο συγγραφέας κάνει λογοπαίγνιο ταυτίζοντας τις λέξεις).
τσαγγλί: γυάλινο δοχείο.
ξενοκατιάζω: κοιμάμαι σε ξένο σπίτι, ξενοκοιμάμαι (το κατιάζω λέγεται για τις όρνιθες).
πολιτεύω κάποιον: του συμπεριφέρομαι με διπλωματία.
κήδομαι (με γενική): φροντίζω για κάποιον (ή για κάτι).
ανακληθέν: μετοχή παθ. αορ. του ανακαλώ, καλώ πάλι.
εσαεί: για πάντα.
τα σταθμά: τα ζύγια, το ζύγισμα.







Stars

  Καλή αρχή αστέρια μου!!!!! Θεματική ΕνότηταΚύρια Στοιχεία & Χαρακτηριστικά Βιογραφία • Καταγωγή από πλούσια αριστοκρατική οικογένεια τ...