ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Β ΚΑΙ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΡΗΜΑΤΙΚΑ ΕΠΙΘΕΤΑ

ΣΥΝΤΑΞΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ

ΑΣΚΗΣΕΙΣ( ΓΙΑ ΤΑ ΑΣΤΕΡΙΑ ΤΗΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ...ΣΤΑΜΑΤΗΣ ΚΑΙ ΣΙΑ)

Ανάλυση: δεῖ + απαρέμφατο ενεργητικό ή μέσο

• Η δοτική προσωπική γίνεται αιτιατική ως υποκείμενο του απαρεμφάτου
• Το αντικείμενο, εφόσον υπάρχει, παραμένει

Π.χ. θεραπευτέον σοι τοὺς θεοὺς. Δεῖ σὲ θεραπεύειν τοὺς θεοὺς.
             

Ανάλυση βασικών ρηματικών επιθέτων σε –τέος
ἀκτέον = δεῖ ἄγειν (ἄγω)
αἱρετέον = δεῖ αἱρεῖσθαι (αἱρέομαι –οῦμαι)
ἰτέον και ἰτητέον = δεῖ ἰέναι (εἶμι)
ἰστέον = δεῖ εἰδέναι (οἶδα)
λεκτέον και ῥητέον = δεῖ λέγειν
ληπτέον = δεῖ λαμβάνειν
μεθεκτέον = δεῖ μετέχειν
οἰστέον = δεῖ φέρειν
χρηστέον = δεῖ χρῆσθαι

παρατηρήσεις!

1.  Η δοτική που συνοδεύει το ρηματικό επίθετο μπορεί να μην είναι πάντα προσωπική, αλλά ενδέχεται να έχει άλλη συντακτική θέση.

Π.χ. ῎Αλλοις μὲν γὰρ χρήματὰ ἐστὶ καὶ νῆες καὶ ἵπποι, ἡμῖν δὲ ξύμμαχοι ἀγαθοὶ, οὕς οὐ παραδοτέα τοῖς Ἀθηναίοις ἐστὶν.

1. Το ρηματικό επίθετο έχει την ίδια σύνταξη με το ρήμα από το οποίο παράγεται.

Μεταφραστικές οδηγίες
Τα ρηματικά επίθετα σε –τος μπορούν αν αποδοθούν στη μετάφραση:

• Ως αντίστοιχο νεοελληνικό ρηματικό επίθετο σε –τος ή μετοχή
• Αυτός που μπορεί να + ρήμα
• Αυτός που αξίζει να + ρήμα

Τα ρηματικά επίθετα σε –τέος στη μετάφραση αποδίδονται:

• Αυτός που πρέπει να + ρήμα ενεργητικής ή παθητικής φωνής

Η δοτική του ενεργούντος προσώπου:

• Στην απρόσωπη σύνταξη μεταφράζεται με ονομαστική ως υποκείμενο του ρήματος.
• Στην προσωπική σύνταξη μεταφράζεται είτε με ονομαστική ως υποκείμενο του ρήματος είτε με προθετικό σύνολο: από + αιτιατική​

Άσκηση: Να αναγνωριστεί το είδος της σύνταξης (προσωπική – απρόσωπη) των ρηματικών επιθέτων και να αναλυθούν σε δεῖ + απαρέμφατο

1. Εὐλαβητέον ἐστὶ τὸ ἀδικεῖν μᾶλλον ἤ τὸ ἀδικεῖσθαι.
2. Ἐὰν δὲ τις κατὰ τι κακὸς γίγνηται, κολαστέος ἐστὶ.
3. Ἔστιν, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, πάντας μὲν τοὺς νόμους ὑμῖν σπουδαστέον, ὡς κάλλιστα ἔχειν.
4. Ἐπεὶ δὲ οὔτε Χειρίσοφος ἧκεν οὔτε πλοῖα ἱκανὰ ἦν οὔτε τὰ ἐπιτήσεια ἦν λαμβάνειν ἔτι, ἐδόκει ἀπιτέον εἶναι.
5. Ἐξελεγκτέος δὴ οὗτος ὁ λόγος ἡμῖν ἐστὶν.
6. Καὶ τῇ ῥητορικῇ οὕτω χρηστέον ἐπὶ τὸ δίκαιον ἀεὶ.
7. Ἔστι δὲ πάντα μὲν ὡς ἔπος εἰπεῖν ὀνείδη φευκτέον, τοῦτο δὲ πάντων μάλιστ’, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι.
8. Παρὰ τούτους ἐλθόντες σκεψώμεθα ὅ τι ἡμῖν ποιητέον ἐστίν
9. Ἔστι δ' ὑμῖν οὐ τοῦτο μόνον σκεπτέον
10. Aλλ', ἔφη ὁ Κλειτοφῶν, τὸ τοῦ κρείττονος συμφέρον ἔλεγεν ὃ ἡγοῖτο ὁ κρείττων αὑτῷ συμφέρειν· τοῦτο ποιητέον εἶναι τῷ ἥττονι, καὶ τὸ δίκαιον τοῦτο ἐτίθετο.
11. Δοτέον οὖν τῷ τελέως ἀδίκῳ τὴν τελεωτάτην ἀδικίαν, καὶ οὐκ ἀφαιρετέον ἀλλ' ἐατέον τὰ μέγιστα ἀδικοῦντα τὴν μεγίστην δόξαν αὑτῷ παρεσκευακέναι εἰς δικαιοσύνην
12. Ἀλλ' ἄρα ἵνα βελτίους ὦσιν οἱ πολῖται ὁρῶντες ἅπαντας ὁμοίως τιμωμένους, διὰ τοῦτο δοκιμαστέος ἐστίν
13. Οὐκοῦν, εἰ μηδὲν αὐτοῖς τῶν ἀνθρωπίνων μέλει, τί καὶ ἡμῖν μελητέον τοῦ λανθάνειν αὐτοὺς;
14. Πρῶτον δὴ ἡμῖν, ὡς ἔοικεν, ἐπιστατητέον τοῖς μυθοποιοῖς, καὶ ὃν μὲν ἂν καλὸν μῦθον ποιήσωσιν, ἐγκριτέον, ὃν δ' ἂν μή, ἀποκριτέον
15. ῏Ην δ' ὁ μῦθος ὡς ἀνοιστέον σοὶ τοὔργον εἴη τοῦτο κοὐχὶ κρυπτέον.
16. Ἵν' εἰδότες τὸ κέρδος ἔνθεν οἰστέον τὸ λοιπὸν ἁρπάζητε
17. Κάτω νυν ἐλθοῦσ', εἰ φιλητέον, φίλει κείνους· ἐμοῦ δὲ ζῶντος οὐκ ἄρξει γυνή.
18. Καὶ οὐκ ἐκ τοῦ αὐτοῦ ἐπισκεπτέον ὑμῖν τοῖς ἄλλοις τὸ ἥσυχον, εἰ μὴ καὶ τὰ ἐπιτηδεύματα ἐς τὸ ὁμοῖον μεταλήψεσθε.
19. Κατὰ γὰρ τὸν αὐτὸν λόγον κἂν ἐκ βασιλέως γίγνηταί τι ἔκγονον, βασιλεὺς κλητέος
20. Περὶ τούτων ὑμῖν τε βουλευτέον καὶ ἐμοί, εἴ τι πλέον οἶδα, ἐσηγητέον.
21. Ἄλλοις μὲν γὰρ χρήματά ἐστι πολλὰ καὶ νῆες καὶ ἵπποι, ἡμῖν δὲ ξύμμαχοι ἀγαθοί, οὓς οὐ παραδοτέα τοῖς ᾿Αθηναίοις ἐστίν, οὐδὲ δίκαις καὶ λόγοις διακριτέα μὴ λόγῳ καὶ αὐτοὺς βλαπτομένους, ἀλλὰ τιμωρητέα ἐν τάχει καὶ παντὶ σθένει
22. Καὶ ἄλλα δὲ πάμπολλα ἄν τις λέγοι ἐν οἷς τοῖς νοῦν τε καὶ νόμον ἔχουσιν ὀρθὸν οὐ ποτέος οἶνος
23. ᾿Εγὼ δ', ἐπίσταμαι γὰρ ἀρτίως ὅτι ὅ τ' ἐχθρὸς ἐσθ' ἡμῖν ἐχθαρτέος